Средствата што не ги користат Босна и Херцеговина, Србија и Косово, затоа што не ги исполнуваат обврските од т.н. Реформска агенда, се очекува да бидат пренасочени кон земјите со најголем напредок во реформите. „Тоа се Црна Гора и Албанија, т.н. предводници (’фронтранери’), како и Северна Македонија, која исто така има добри резултати во спроведувањето реформи“, пишува „Еуроњуз“
Европската комисија најавува дека подетални информации за прераспределбата на средствата ќе бидат доставени до земјите членки во текот на месецот
Европската Унија е подготвена да пренасочи дел од средствата наменети за реформи во Западен Балкан кон земјите што важат за предводнички во тој процес, како Црна Гора, Албанија и Северна Македонија, пренесува „Еуроњуз“, повикувајќи се на извори од Европската комисија.
Според истите извори, Европската комисија подготвува прераспределба на непотрошените средства од Планот за раст за Западен Балкан кон земјите што покажуваат најголем напредок во спроведувањето на реформите.
Ккао што пишува „Еуроњуз“, Црна Гора, Албанија и Северна Македонија се наведуваат меѓу најуспешните корисници на европската финансиска поддршка.
Планот за реформи и раст за Западен Балкан е воспоставен во 2024 година со цел да им обезбеди финансиска поддршка на земјите кандидатки од регионот, но под строги услови, главно поврзани со спроведување на реформите неопходни за членство во Европската Унија.
Овој механизам го опфаќа периодот 2024–2027 година, со амбиција во следната деценија да се удвои економијата на земјите од Западен Балкан.
Според податоците на Европската комисија, досега се исплатени околу 673 милиони евра од вкупно достапните шест милијарди евра. Речиси целиот износ е распределен на само три од шесте земји кандидатки во регионот, како Црна Гора, Албанија и Северна Македонија.
„Фронтранери“ и „фенерџии“
Според „Еуроњуз“, овие три држави се оценети како најнапредни во процесот, што се темели на нивните домашни Реформски агенди. За разлика од нив, Босна и Херцеговина, Косово и Србија генерално се сметаат за земји што заостануваат.
Планот за реформи и раст предвидува дека сите реформски обврски мора да се исполнат во договорените рокови, при што Европската комисија има право да задржи дел или, пак, целата сума на средства доколку тие не бидат исполнети.
Корисниците имаат дополнителен рок од една година за исполнување на условите, по што средствата може да бидат прераспределени. Тоа значи дека крајот на јуни 2026 година беше првиот ваков рок.
„Како што наведува регулативата, доколку реформските чекори не се исполнат и истече грејс-периодот, соодветните средства можат да бидат прераспределени меѓу другите корисници“,
изјави портпарол на Европската комисија за „Еуроњуз“.
Според него, во однос на обврските што требало да бидат исполнети до 30 јуни 2026 година, Комисијата ќе спроведе сеопфатна и објективна проценка на сите земји корисници.
Средствата што нема да бидат искористени се очекува да бидат пренасочени кон земјите што покажуваат најголем напредок во реформите. Како што пишува „Еуроњуз“, станува збор за Црна Гора и Албанија како земји предводнички (наречени „фронтранери“), и Северна Македонија која бележи добри резултати во спроведувањето на Реформската агенда.
Босна и Херцеговина се очекува да биде најзасегната од прераспределбата на средствата од Планот за реформи и раст на Европската Унија, бидејќи досега не добила финансиска поддршка поради неисполнување на потребните реформски услови, што се смета дека е резултат на сложената институционална структура на земјата.
Косово и Србија, пак, се наоѓаат во понеповолна позиција, иако веќе имаат добиено одредени исплати во рамките на Планот за раст.
Месецов детали
Оваа состојба, како што пренесува „Еуроњуз“, е потврдена уште во април, кога еврокомесарката за проширување Марта Кос испратила писмо до земјите од Западен Балкан, повикувајќи ги да ги забрзаат реформите или ризикуваат губење на средствата.
Од Европската комисија нагласуваат дека станува збор за стимулативно финансирање, при што средствата не се „одземаат“, туку се исплаќаат исклучиво по спроведени реформи.
„Тоа е како работа по час – се плаќа само за она што навистина е завршено“,
изјавил висок функционер на ЕУ, кој побарал анонимност, пренесува „Еуроњуз“.
Комисијата најавува дека подетални информации за прераспределбата на средствата ќе бидат доставени до земјите членки во текот на месецот.
Меѓу можните опции се и рамномерна распределба на дополнителните средства за техничка помош во сите земји од Западен Балкан, нивно пренасочување кон други земји кандидатки надвор од регионот или враќање во буџетот на Европската Унија.
„Реформите мора да останат приоритет за корисниците, за да можат максимално да го искористат она што го нуди Планот за раст“,
порача портпарол на Европската комисија.
Премиерот Христијан Мицкоски заедно со министрите во Владата на 30 јуни одржа брифинг со амбасадорите на земјите членки на Европската Унија, каде што се соопштени достигнувањата во реализацијата на Реформската агенда и приоритетите во евроинтеграцискиот процес на државата.
Тој претходно од собраниска говорница рече дека според сознанијата што ги има, наша соседна држава шири тези и лобира Европската Унија да не ѝ помага финансиски на земјава, да ѝ ги скрати сите фондови за да не може да напредува, да дојде пред банкрот и да биде принудена да го реализира она што се бара од неа.
Премиерот не откри која соседна држава, членка на ЕУ, ја шири ваквата теза.