„Западен Балкан 2030“, организација со седиште во Брисел, во својот најнов извештај потенцира дека балканскиот регион е мекото ткиво на Стариот континент и дека без него ЕУ не може да смета дека нејзината безбедност е заокружена. Затоа, во документот насловен како „Зајакнување на безбедноста преку проширувањето – зошто пристапувањето на Западен Балкан е стратешки императив за Европската Унија“ се бара од земјите членки поголем фокус на шесте држави поради нивната се поголема изложеност на руско и кинеско влијание
„Постои стратешка празнина во Европа. И Европа треба да го обезбеди своето југозападно, јужно крило, и треба да ги спречи руските и кинеските актери да обезбедат какво било поголемо упориште овде. И има одреден економски ангажман во Северна Македонија со Кина, има многу врски со Русија во остатокот од Западен Балкан. А дел од истражувањата што ги направивме покажуваат дека ова не е избор, ова е прагматична реалност што овие земји мораа да ја прифатат бидејќи ЕУ не го исполни ветувањето што го даде во Солун во 2003 година“, вели за 360 степени Рубен Џонстон од иницијативата „Западен Балкан 2030“
Западен Балкан не смее да остане празнина во ЕУ
360°: Извештајот на вашата организација тврди дека проширувањето на ЕУ не е само стратешки приоритет, туку и стратешки безбедносен приоритет. Па, во таа смисла, што би добила Македонија од тоа да стане членка на ЕУ во однос на европската одбрана, и обратно, што би добила Европската Унија од тоа Македонија да стане земја членка во однос на безбедноста и одбраната?
Рубен Џонстон: Да. Прво ќе почнам со ЕУ. Она што Европа би го добила е актер во Македонија, во Северна Македонија, која е членка на НАТО веќе неколку години, која исполнува 2% од БДП потрошени за одбрана и која тукушто постави рекорден буџет за 2025 година, мислам, од околу 360 милиони евра. Но, тие исто така имаат многу да понудат за колективната одбрана на НАТО и ЕУ. Она што НАТО го обезбедува е рамката за одбрана и рамката за стратегија, но она што ЕУ го прави е тоа што може да обезбеди индустрија, а тоа е една работа од која Северна Македонија дефинитивно би имала корист – индустријата на ЕУ во одбраната. А за ЕУ, постои празнина во Европа. Постои стратешка празнина во Европа. И Европа треба да го обезбеди своето југозападно, јужно крило, и треба да ги спречи руските и кинеските актери да обезбедат какво било поголемо упориште овде. И има одреден економски ангажман во Северна Македонија со Кина, има многу врски со Русија во остатокот од Западен Балкан. А дел од истражувањата што ги направивме покажуваат дека ова не е избор, ова е прагматична реалност што овие земји мораа да ја прифатат бидејќи ЕУ не го исполни ветувањето што го даде во Солун во 2003 година.
360°: Значи, велите дека постои празнина поради тоа што земјите од Западен Балкан не се дел од Европската Унија. Некој ја користи таа празнина, преку посредници или директно, како што рековте, Кина и Русија. Но, дали оваа празнина, освен што вклучува мешање од странски играчи, е мерлива и во однос на, да речеме, логистика, во однос на патишта, во однос на брзо движење на луѓе и стоки или можеби војници низ Западен Балкан во најлошо сценарио? Дали е ова празнината што ја гледаме во однос на оставањето на Западен Балкан надвор од Европската Унија?
Рубен Џонстон: Апсолутно, тоа е една од нив. Го гледаме Коридорот 10 кој минува низ Северна Македонија, но и Коридорот 8 исто така. А тие рути се императив за европската безбедност, за интероперабилноста и за движењето. И една од клучните работи во одбраната е способноста за брзо движење. И без разлика дали станува збор за логистика, или за војници, или ресурси, Коридорот 10 и Коридорот 8 и рутите низ Западен Балкан, а конкретно низ Македонија, имаат огромни импликации за безбедноста на ЕУ. И ЕУ вложи многу пари во тоа, но треба да продолжи да го олеснува тој транспортен процес. Бидејќи во моментов сè уште има одредени потешкотии при патувањето низ Коридорот 10 за ЕУ, тука се визите, тука се границите, потребно е Северна Македонија воопшто да го одобри транспортот. Значи, она што го велиме е дека доколку Западен Балкан пристапи во Европската Унија, тогаш транспортната мобилност и воената ефективност би биле многу подобри.
Безбедност по секоја цена или и запазување на клучните критериуми за членство
360°: Извештајот, исто така, повикува на побрзо проширување и признава дека постојат континуирани проблеми кои ги мачат земјите од Западен Балкан во однос на владеењето на правото, во однос на борбата против корупцијата, организираниот криминал. Како може Европската Унија да го забрза пристапувањето на Северна Македонија, а истовремено да задржи цврсти, кредибилни стандарди за реформи, бидејќи видовме, слушнавме дека постои можност за разводнување на овие стандарди кои претходно толку многу се бараа низ годините од процесот во ЕУ?
Рубен Џонстон: Па, мислам дека пред сè ЕУ треба да даде кредибилни обврски кон регионот и кредибилни обврски кон Северна Македонија. И штом Северна Македонија и останатите земји во регионот добијат кредибилна временска рамка, штом добијат кредибилни обврски и пат за излез од оваа чекална во која се наоѓаат 20 години, тогаш ќе следат и реформите. И да, Северна Македонија има проблеми во однос на владеењето на правото и корупцијата. Но, ја гледам Полска на пример, и во 2021 година Полска имаше огромен проблем со владеењето на правото и во еден момент дури одби воопшто да го имплементира правото на ЕУ. А ЕУ задржа ладна глава, го средија проблемот, го решија наместо да ја исфрлат или казнат Полска за тоа, направија да функционира. И она што го велиме е дека ЕУ треба да преземе лидерство, да направи да функционира, да даде кредибилни обврски кон регионот и кон Северна Македонија, и реформите ќе следат.
360°: Европската Унија сега, кога зборува за проширување, конкретно таргетира две држави од Западен Балкан, а тоа се Албанија и Црна Гора како предводници. И тие ќе го добијат тој патоказ за конечно членство, но Северна Македонија е исклучена од тоа. Како ова ќе влијае врз севкупниот процес на интеграција на земјата?
Рубен Џонстон: Да, па ние во WB30 ќе се радуваме кога Албанија и Црна Гора, водечките кандидати, ќе добијат пристап во ЕУ. Ние го сакаме Западен Балкан во ЕУ без оглед на сè. Но, она што го велиме е дека најголемите придобивки за ЕУ ќе дојдат со колективно пристапување. И гледаме дека Западен Балкан има 16 милиони луѓе заедно, тие имаат комбиниран БДП од околу 150 милијарди евра и стапка на раст од околу 4% исто така. Токму тука е вистинската позитива за Европа, и Европа треба да го искористи тоа. Но, исто така ги гледаме и негативните страни на овој скалест, регата-пристап кон пристапувањето. И тоа го изложивме во неодамнешен труд, Европа треба внимателно да чекори со начинот на кој се одвиваат процесите на пристапување кога се скалести, и треба да постават заштитни мерки за да се одбрани, заштити регионот.
Цел Западен Балкан во ЕУ до 2030?
360°: Рековте колективно пристапување, целта на вашата организација е сите шест земји од Западен Балкан да станат членки до 2030 година. Дали е ова изводливо, дали е остварливо имајќи ја предвид моменталната ситуација?
Рубен Џонстон: Па, тоа е тешка задача. Си поставивме самите себеси, а и на сите останати, доста висока цел. Она што ѝ го порачуваме на Европа е дека треба да донесете храбра, одважна одлука. Сегашната геополитичка клима е променета, Европа треба да стане блок, Европа треба да ги исполни своите ветувања за да покаже дека е кредибилен актер и да се зајакне себеси. И она што го велиме е дека пристапувањето на Западен Балкан им дава пат да го направат тоа. И веруваме дека најдобриот начин да се направи тоа би било преку колективно пристапување.
360°: И ако се вратиме на Северна Македонија, интеграцијата на Северна Македонија во ЕУ беше одложена од политички пречки вклучувајќи, знаете, билатерални прашања, спорови со земји членки на ЕУ. Што треба да направи Брисел, ЕУ, кога земја кандидат ги исполнува критериумите, но нејзиното членство е одложено или блокирано поради билатерални прашања со некои други земји членки?
Рубен Џонстон: Да, тоа е добро прашање. И неодамна, мислам пред само две недели, ЕУ го објави својот план за подготовка за поширока унија. И во него конкретно беше препорачано ЕУ да имплементира гласање со квалификувано мнозинство. И ние сме во огромна согласност со тоа. И ако сите освен една земја членка на ЕУ можат да спречат некоја земја да се приклучи кон ЕУ, тогаш тоа не е демократија, во ред? Сакаме мнозинството земји да биде одлучувачкиот фактор во пристапувањето и една земја не треба да биде во можност да кочи друга.