Од деветте независни граѓански иницијативи изразуваат остар јавен протест што Министерството за правда не одговорило на листата нивни барања што тие ги доставиле на средба во Министерството. Како што наведуваат во соопштението, по средбата тие не добиле јасен писмен одговор дали нивните барања ќе бидат разгледани, дали се прифатливи, кои од нив ќе влезат во законските измени и кога тие како субјекти ќе бидат вклучени во суштинска расправа во врска со измените
Девет независни граѓански иницијативи, кои веќе се застапени во Совети на единици на локалната самоуправа, денеска соопштија дека бараат итни измени на Изборниот законик, како и нивно неодложно вклучување во процесот на одлучување и носење на измените на законикот.
Повикот на граѓанските иницијативи доаѓа откако државната новинска агенција – МИА, повикувајќи се на извори од владејачкото мнозинство, објави дека измените на Изборниот законик што ги подготвуваше работна група во Министерството за правда се завршени и оти е можно уште денеска да се најдат на собраниска седница.
Според информациите, предлогот треба да биде потпишан од пратеничките групи кои учествуваат во работната група, по што и формално да биде доставен до Собранието.
Од деветте независни граѓански иницијативи изразуваат остар јавен протест што Министерството за правда не одговорило на листата барања што тие ги доставиле на средба во Министерството. Како што наведуваат во соопштението, по средбата тие не добиле јасен писмен одговор дали нивните барања ќе бидат разгледани, дали се прифатливи, кои од нив ќе влезат во законските измени и кога тие како субјекти ќе бидат вклучени во суштинска расправа во врска со измените.
Што се однесува до барањата, генерално, независните граѓански иницијативи потпишани на соопштение, бараат измени на Изборниот законик што ќе овозможат еднаков третман на граѓанските иницијативи за време на изборните процеси како оној што важи за политичките партии.
Подетално, нивните образложени барања, се изложени во единаесет точки, односно тие се:
- Разумен, пропорционален и реално достижен број на потребни потписи за независни кандидати и листи;
- Можност потписите да се собираат и на терен, пред овластени лица, по јасни и контролирани правила;
- Продолжување на рокот за собирање потписи од 15 на 30 дена;
- Јасно означување на независните листи со име на гласачкото ливче;
- Ист реден број за кандидатот за градоначалник и советничката листа кога се од ист предлагач;
- Вистинска, еднаква и транспарентна ждрепка за утврдување на редоследот на гласачкото ливче;
- Можност независните иницијативи да поднесуваат и делумни советнички листи, наместо задолжително целосно пополнети листи;
- Можност кандидатот за градоначалник истовремено да биде и кандидат на советничката листа од истиот предлагач;
- Еднаков пристап до медиуми, дебати, информативни програми, билборди и платено политичко рекламирање;
- Еднаков пристап до финансирање и враќање на надоместокот според освоени гласови, под исти услови како за политичките партии;
- Поедноставување на регистрацијата и финансиско-административните обврски за независните иницијативи, особено за оние што веќе освоиле мандати.
Од граѓанските иницијативи застапени во општински Совети, велат дека со нивните барања тие не се залагаат за привилегии, туку за еднакви правила, политички плурализам и вистинско право на граѓаните активно да учествуваат во политичкиот живот без непропорционални административни, финансиски и медиумски бариери.
„Демократијата не се мери само според тоа дали избори се одржуваат. Таа се мери според тоа дали граѓаните имаат реална можност да се организираат, да се кандидираат, да бидат видливи, да комуницираат со јавноста и да добијат фер шанса да ја побараат довербата на избирачите“,
се вели во соопштението.
Во моментов, се вели во него, независните иницијативи формално имаат право да учествуваат на избори, но во пракса се соочуваат со систем кој е применлив за партиски структури – високи прагови за потписи, кратки рокови, сложени процедури, нееднаков пристап до медиуми, ограничена видливост на гласачкото ливче и непотребни финансиски и административни обврски.
Според нив тоа не е фер натпревар, туку формално дозволено, но суштински ограничено учество.
Деветте независни граѓански иницијативи посочуваат дека нивните барања не се произволни, туку дека се поткрепени со препораки на ОБСЕ/ОДИХР, со стандардите на Венецијанската комисија и со добри европски практики.
Како што наведуваат во соопштенето, ОБСЕ/ОДИХР и Венецијанската комисија одамна укажуваат дека изборните правила не смеат да бидат рестриктивни за непартиските кандидати и листи. Венецијанската комисија, велат, прифаќа дека може да постојат потписи како услов за кандидирање, но тие мора да бидат разумни и пропорционални. ОДИХР, пак, укажува и на потребата да се овозможи вистински простор за индивидуални кандидатури и за независно учество.
„Копенхашкиот документ на ОБСЕ го потврдува правото на граѓаните да бараат јавна функција поединечно или како претставници на политички партии или организации, без дискриминација. Тоа значи дека правото на кандидатура не смее да биде само формално запишано во закон, туку мора да биде реално остварливо“,
се наведува во соопштението.
Оттаму наведуваат дека во европската пракса постојат различни модели што овозможуваат пониски и пропорционални прагови за локални кандидатури, теренско собирање потписи, делумни листи или индивидуални кандидатури, како и можност кандидатот за градоначалник да биде и на советничка листа, при што неспоивоста се решава по изборите.
На нивните барања, велат, Министерството за правда мора да одговори бидејќи, како што посочуваат граѓаните, не смеат да бидат статисти во изборната реформа.
„Независните иницијативи доставија листа на барања до Министерството за правда. Средба беше остварена во Министерството, со учество на девет независни групи. Но, по средбата, не добивме јасен писмен одговор: дали нашите барања ќе бидат разгледани, дали се прифатливи, кои од нив ќе влезат во законските измени и кога ќе бидеме вклучени во суштинска расправа. Дополнително, независните иницијативи подготвија и целосни амандмански и номотехнички формулирани предлози, изработени со стручна правна поддршка и подготвени за вградување во Изборниот законик. Според досегашниот тек на процесот, тие предлози не се земени предвид — барем не на начин кој е јавно или писмено соопштен“,
велат од независните граѓански иницијативи.
Според нив, игнорнирањето на граѓаните и на иницијативите кои веќе имаат демократски легитимитет, односно освоени гласови и советнички мандати е најочигледен показател за ниското ниво на партиципативна демократија во изборната реформа. Велат дека не може да се зборува за европски реформи, а во исто време од процесот да се исклучуваат оние кои непосредно ги почувствувале слабостите на системот.
„Не може да се зборува за граѓанско учество, а да се игнорираат граѓанските иницијативи кои веќе добиле доверба од избирачите. Бараме вистински консултативен процес, со писмен одговор, јавна транспарентност и суштинско разгледување на нашите предлози. Не може да се зборува за политички плурализам, а да се слушаат само парламентарните партии. Плурализмот не е украс на демократијата. Тој е нејзина основа. Ако изборниот систем ги обесхрабрува граѓаните да се организираат независно, тогаш страда демократијата и слободата“,
се вели во соопштението.
Тие го повикуваат Министерството за правда, работната група за Изборниот законик, Собранието, меѓународните партнери и јавноста да обезбедат изборната реформа да не биде, како што наведуваат, уште еден затворен политички договор, туку вистински демократски процес во кој ќе учествуваат сите релевантни изборни чинители – вклучително и независните граѓански иницијативи.
Инаку, соопштението е потпишано од поранешната претседателка на Антикорупциска, Билјана Ивановска, од независнатаграѓански иницијативи „Шанса за Центар“, потоа од Јана Белчева-Андреевска од „Независни заедно“, Елмедина Абдулаху од „Подобро Тетово“, Горан Стојкоски од граѓанската иницијатива „Ред за Куманово“, Габриела Илиевска од „Поинаку – Битола“, како и од „Зелените од Гази Баба, „Стига е – Струмица, Ново Село и Босилово“, „Ја штитам Беласица – Ново Село и „Движење правда“.