Синиша Хајдаш Дончиќ, кој изминатите денови беше во посета на Скопје, не го дели ставот на неговиот поранешен сопартиец од редовите на СДП и актуелен претседател на Хрватска, Зоран Милановиќ, кој во неколку наврати на Македонија ѝ порача дека членството во ЕУ не е единствениот избор за земјава
„Ако сте во НАТО, мора да сте и во ЕУ“, е ставот на лидерот на хрватските социјалдемократи кој не гледа друг пат за Македонија. Хајдаш Дончиќ очекува поголем ангажман на клучните членки на ЕУ – Германија и Франција за деблокада на евроинтеграцискиот процес
360°: Господине Дончиќ, изјавата на хрватскиот претседател Зоран Милановиќ, дадена по средбата во Загреб со македонската претседателка Гордана Сиљановска-Давкова, дека има живот и вон Европската Унија, наиде на реакции во, би рекол, прогресивниот дел од општеството, бидејќи ако има живот, прашањето се поставува – зошто тогаш претседателот Милановиќ тоа не го покажа со личен пример, па да каже, еве, и Хрватска може да излезе од Европската Унија? Ве прашувам – дали вие го делите овој став бидејќи, сепак, Зоран Милановиќ доаѓа политички од вашата партија?
Синиша Хајдаш Дончиќ: Мојот став и на СДП, а тоа ќе го нагласам многу јасно, е дека Македонија мора да биде членка на Европската Унија зашто е апсолутно нефер и не е чесно на некои земји, како што е, на пример, Украина, да им се нуди некој скратен пат за влез во Европската Унија, а на пример на Македонија и на Црна Гора тоа да им се забранува или да им се условува со некои билатерални спорови. Значи, Европската Унија мора да најде механизам по забрзан процес да ја прими Македонија во Европската Унија. Зошто го мислам тоа? И Хрватите и Македонците се мали народи и во време на глобална нестабилност подобро е да си член на некоја асоцијација. Во моментов навистина не знам дали постои некоја подобра асоцијација од Европската Унија, која всушност те чува и штити, а ти овозможува и одреден развој. А што се однесува до Зоран Милановиќ, тој е еден еврореалист, а тука малку би се пошегувал и би рекол дека можеби има живот и вон Земјата, а можеби и нема.
360°: Значи, не го делите неговото мислење?
Синиша Хајдаш Дончиќ: Не, не. Јас неколку пати јасно и гласно реков дека и Македонија и Црна Гора, дури и на нашата партиска конвенција, мора да имаат краток пат за влез во Европската Унија, бидејќи тоа би требало да биде и една од целите на Хрватска. Значи, и поради Шенген, а и поради односите – историски, културни, економски – кои сме ги имале со Македонците. Навистина е нефер да се малтретираат и од Грците, а сега и од Бугарите, за нешто што е всушност билатерален однос меѓу вас и државата Бугарија или државата Грција. Значи, ајде да бидеме реални во Европа – ако сте членка на НАТО-сојузот, а вие сте, морате да бидете и членка на Европската Унија. Дали Европската Унија ќе се развива во една брзина или во две брзини, тоа е всушност небитно. Важно е да остане тој ентитет на припадност. И велам, во СДП на Хрватска и во мене, СДСМ и Македонија ќе имаат навистина вистински пријател и поддржувач на европскиот пат и за приемот на Македонија во Европската Унија.
360°: Ги спомнавте Бугарија и Грција и билатералните прашања. Овдешната влада во Скопје инсистира од Европската Унија да има некакви гаранции дека нови билатерални прашања нема повторно да го попречуваат процесот за да може да ги донесе уставните измени на кои се обврза земјата. Што мислите за ова барање на македонската влада – дека треба да има некаков тип гаранции дека ќе нема нови билатерални блокади за да се донесат уставните измени кои би го отвориле патот кон понатамошниот евроинтегративен процес?
Синиша Хајдаш Дончиќ: Уште еднаш би потенцирал дека Хрватска имаше проблеми при влезот во Европската Унија со Словенија околу Пиранскиот Залив. Тоа можеби за две години го забави хрватскиот пат кон Европската Унија. Но, на крајот тие нешта се решаваа билатерално, со силен притисок од Франција и од Германија. А мислам дека Франција и Германија се всушност мотори, акцелератори на Европската Унија и мора да извршат притисок сега и врз Бугарија за едноставно да престане. Значи, тие тоа го можат, и да ги остават тие нешта за билатералните односи. Најлесно е тоа што го прави десницата, што го прави и во Хрватска и во Македонија – да обвини некој друг или трет, а да не разговара за реалните проблеми кои се исти и во Македонија и во Хрватска. Тоа се инфлацијата и стандардот. Наместо да разговараме за инфлацијата и стандардот, се префрла вината на друга страна, еве, на Бугарите. Тоа не е фер. И никој не го валоризирал доволно СДСМ во Македонија, тоа е мое мислење, во чекорите и некои компромиси кои ги правеше. Мислам дека е тоа доста. Сметам дека Германија и Франција, како јадро на Европа, мора со притисок, сега да им објаснат на Бугарите, на пристоен начин, да ги остават луѓето на мир. Да ве остават на мир. Имате право на европски пат, имате право да живеете нормално. И тука ќе имате, повторувам уште еднаш, во мене пријател, и во СДП во Хрватска.
360°: Пошироката слика за регионот вели дека Црна Гора предничи, е прва во овој евроинтеграциски процес, меѓутоа таму постои стравување дека Хрватска може да го блокира или да го одложи нејзиниот прием во Европската Унија. Дали мислите дека има основа за вакво стравување во Црна Гора, дека Хрватска може да биде пречка кон последниот чекор?
Синиша Хајдаш Дончиќ: Не. Ние ќе извршиме притисок врз ХДЗ во Хрватска за на Црна Гора и на Македонија, како идни членки на Европската Унија, да им се овозможи побрз пристап до евроинтегративните процеси. Значи, тоа не доаѓа предвид што се однесува до нас и тоа нема смисла. Јас ја разбирам политиката на начин дека и интерес на Хрватска е евроинтеграциите да се прошират и на Црна Гора, и на Македонија, и на Босна и Херцеговина, а веројатно и на Албанија. Подобро е во принцип да имаме пријатели и сојузници и Шенген да биде поисточно отколку да биде исклучиво во Хрватска. Тоа мора да биде наша цел – поврзување на економиите, културна размена, спортска размена на луѓе кои имаат сличен менталитет и сличен идентитет. Да бидеме реални и искрени, тоа треба да се признае еднаш. Полесно ми е мене во Скопје и полесно им е на луѓето од Скопје во Загреб, отколку во Виена или Брисел. Имаме некој сличен менталитет и сличен идентитет. Не треба тоа повеќе да го потценуваме. Пријатели сме.
360°: Ја споменавте и Србија. Во ситуација на една светска криза, сведочиме и на една регионална – зборувам за односите меѓу Белград и Загреб, кои се далеку од идилични. Процесот на вооружување на Хрватска, која е членка на НАТО, во Србија претседателот Вучиќ тоа го користи како аргумент за дополнителна милитаризација на неговата земја. Дали мислите дека има простор за дополнително влошување и заострување на односите меѓу овие две земји?
Синиша Хајдаш Дончиќ: Ова што се случува им одговара и на Пленковиќ и на Вучиќ. Оваа хиперпродукција на вести и создавање страв од Хрватите во Србија или од Србите во Хрватска. Хрватска е членка на НАТО сојузот и мора да вложува во модернизација на вооружувањето. Но, повторувам, и за СДП и за секој нормален човек првиот постулат е мирот. Треба малку да се смират тие тензии, но тие нема да се смират бидејќи тоа им одговара на припадниците на ЕПП (Европската народна партија), на која ѝ припаѓаат и Пленковиќ и Вучиќ, за да играат „бекхенд и форхенд“ во тенисот – си ја додаваат топката. Тоа им одговара за мобилизација на одредени гласачи и во Србија и во Хрватска. Се разбира дека Хрватска, како членка на НАТО, мора да троши пари на модернизација на оружјето согласно некои постулати, но, во принцип, за себе, а не за да напаѓа некој друг. Се надевам дека тие страсти ќе се смират и дека ќе ја развиваме понатаму најнормалната економска соработка. Ова дефинитивно нема смисла. Знаете што има смисла? Ајде да навлеземе во темата. Почнува некое време на несигурност и сега државите почнуваат да купуваат оружје. Никој веќе не размислува колку тоа чини. Еден тенк кој чинел 10 милиони, сега чини 20 милиони. Кој заработува од тоа? Военоиндустриските комплекси во Франција, Германија и САД. Никој веќе не прашува колку нешто чини. Соседот купил две ракети, јас ќе купам четири. Ајде малку да застанеме со тоа.
360°: Во настапот рековте дека социјалдемократијата не пропаѓа, меѓутоа тогаш зошто е во толку длабока криза социјалдемократијата во регионов, на Балканот?
Синиша Хајдаш Дончиќ: Некои нешта што ги правеа социјалдемократските партии во регионот беа нужни. Тие презедоа одредена неолиберална агенда која владееше во тој момент. Имаше и кратење на пензиите и кратење на платите. Она што јас се обидувам сега да го презентирам е дека СДП, а забележав дека и СДСМ во Македонија се промени, мораме да дадеме одговор на клучното прашање – како да се зголеми додадената вредност, т.е. да му се допушти на претприемништвото да се развива, но и како да се промени примарната распределба на работното место. Значи, од 100 единици профит, 90 да не ги земе сопственикот, туку рамноправно да се подели меѓу сопственикот, работникот и државата. Тоа за мене е социјалдемократија на 21 век. Во овој амалгам од лажни и алтернативни вести, ние мораме да бидеме истрајни и сигурни дека сме на вистинскиот пат. Не сакам кога јас или некои мои колеги од СДП или СДСМ сме повидливи, па брзо ја менуваме реториката. Сметам дека нашиот пат е исправен. Треба да бидеме истрајни и сè ќе дојде на свое место.