„Со овој закон создаваме услови за поефикасно, потранспарентно и поодговорно функционирање на јавното обвинителство. Нашата цел е да изградиме систем во кој ќе владеат професионалноста, мерит-системот и отчетноста, а граѓаните ќе имаат поголема доверба во правосудството“, рече министерот за правда Игор Филков, образложувајќи го предлог-законот пред пратениците
Со 75 гласа ,,за” и ниту еден ,,против“ и „воздржан“ Собранието во рамките на денешната 92. седница ја утврди потребата од донесување на предлог-законот за јавното обвинителство, со што законското решение ја помина првата фаза од собраниската процедура.
Сега Законот оди во второ читање пред собраниската комисија за политички систем и односи меѓу заедниците и Законодавно-правната комисија, каде пратениците ќе можат да поднесуваат амандмани на поднесениот предлог текст во наредните два работни дена.
Образложувајќи го предлог-законот пред пратениците, министерот за правда Игор Филков истакна дека со новото законско решение се врши сеопфатна модернизација на организацијата, надлежностите и функционирањето на јавнообвинителскиот систем, со цел поефикасна борба против криминалот и корупцијата и зајакнување на владеењето на правото.
„Со овој закон создаваме услови за поефикасно, потранспарентно и поодговорно функционирање на Јавното обвинителство. Нашата цел е да изградиме систем во кој ќе владеат професионалноста, мерит-системот и отчетноста, а граѓаните ќе имаат поголема доверба во правосудството“,
рече ресорниот министер.
Тој посочи дека реформата е резултат на долг и инклузивен процес кој започнал во ноември 2024 година со формирање работна група во која биле вклучени експерти, универзитетски професори, обвинители, судии, адвокати, претставници на невладиниот сектор и претставници на меѓународната заедница, вклучително и ОБСЕ и Европската Унија.
„Во подготовката на законот се вградени препораките од Развојната секторска стратегија за правосудство, Реформската агенда, препораките на ГРЕКО, Патоказот за владеење на правото и извештаите на Европската комисија“,
рече Филков.
Министерот додаде дека предлог-законот, заедно со предлог-законот за Советот на јавните обвинители, бил доставен на мислење до Венецијанската комисија, која даде позитивно мислење со неколку препораки што се веќе вградени во финалниот текст.
Со новиот закон, како што наведе, се воведува јасен мерит-систем за избор, унапредување и оценување на обвинителите, се зајакнуваат гаранциите за нивната самостојност, а се подобрува и организацијата на работата на обвинителствата.
„Воведуваме поефикасен систем на оценување на обвинителите, јасни критериуми за професионалност и квалитет на одлуките, како и подобра организација на предметите и зајакнување на истражните центри со цел поефикасни истраги“,
рече министерот Филков.
Дополнително, со законските решенија, рече, се зајакнува транспарентноста во постапката за избор на Јавниот обвинител на Република Македонија преку јавна седница на Советот на јавни обвинители, презентација на програмите на кандидатите и јавно објавување на нивните биографии.
Се воведува и појасна и поефикасна дисциплинска постапка, со рокови за постапување и механизми за спречување злоупотреби на дисциплинските постапки.
,,Се врши градација на дисциплинските повреди соодветни мерки во зависност од на сериозноста и последиците од повредата.Дисциплинската комисија мора да ја заврши постапката во рок од 6 месеци, односно до 9 месеци во посложени случаи. Воспоставена е обврска за водење евиденција за сите изречени дисциплински мерки.Значајна новина е и заштитата од потенцијални злоупотреби на дисциплинската постапка, што неретко беше случај во минатото: Ако јавен обвинител побара разрешување додека трае дисциплинската постапка, таа ќе продолжи до конечна одлука за утврдување на одговорност. Оваа одредба има за цел да спречи злоупотреби и повторно аплицирање преку нов оглас “,
рече министерот за правда.
Пратеникот и координатор на пратеничката група на СДСМ, Оливер Спасовски, земајќи збор од собраниската говорница рече дека овој закон требало порано да се најде на расправа пред пратениците бидејќи станува збор за реформско решение, кое треба да го промени функционирањето на јавнообвинителскиот систем.
„Меѓутоа како и да е, подобро е некогаш да го разгледува Собранието отколку никогаш, подобро е нешто да се прави во врска со овие реформски закони кои всушност треба да го променат и системот на делување. Не е доволно само декларативно секој од нас да се залага за промена на системот, а во суштина да не правиме ништо кое што доведе до промени какви што очекуваат граѓаните“,
рече тој, говорејќи дел и во контекст на трагедијата во т.н. кабаре „Пулс“ во Кочани, од која за неколку дена се навршува една година.
Пренесувајќи го ставот на пратеничката група на СДСМ и коалицијата, Спасовски рече дека има потреба од нов закон за јавното обвинителство, но во него треба да бидат вградени и забелешките кои ќе произлезат од собраниската дебата.
Тој наведе дека не е доволно само носењето нов закон, туку неговото функционирање ќе зависи и волјата на обвинителите за промени во начинот на дејствување. Како пример го посочи тоа што во Обвинителството останува распределбата на предмети според хиерархија, а не преку автоматизиран систем, како што е тоа во судовите.
„Министре, мислам дека треба да бидете похрабри во носењето на законски решенија за Јавното обвинителство, па и ако треба да се направат и измени на Уставот. Со козметички решенија нема да се оправдаат очекувањата на граѓаните и жално е да носиме реформски закон кој ќе го прикажеме како таков, а притоа разочарувањата кај граѓаните да останат“,
рече Спасовски.
Пратеникот од редовите на ВМРО-ДПМНЕ и потпретседател на Собранието, Антонијо Милошоски, кој се јави за збор по колегата од СДСМ, рече дека Законот за јавно обвинителство се носи во редовна постапка, за разлика од актуелниот Законот за јавно обвинителство кој бил донесен во скратена постапка со „европско знаменце“ во февруари 2020 година додека Спасовски бил на чело на техничка влада формирана пред изборите закажани таа година.