„Дури ни секој што ќе заврши со мозочна смрт не значи дека ќе биде донор – можеби има оштетување на органите коишто би биле потенцијални за пресадување, може има друго системско заболување. Значи, зборуваме за еден многу мал пул на потенцијални дарители и затоа е многу жално кога ги губиме поради предрасуди, поради културолошки феномени, поради непознавање на проблематиката“, вели националната координаторка за трансплантација Билјана Кузмановска, во емисијата „360 степени“ на МРТ 1
360°: Професорке Кузмановска, во однос на предрасудите и заблудите за трансплантацијата – зошто секое починато лице не е потенцијален донатор на органи?
Кузмановска: Социјалните мрежи и тоа сè што се зборува таму нефилтрирано, прави голема штета. Како во вакцинацијата, во превентивната медицина, така и во куративната медицина, значи трансплантацијата – медицина за лекување – каде што се пласираат многу невистини, многу заблуди и многу непознавање на проблематиката и луѓе коишто навистина не ја познаваат проблематиката коментираат и тоа веројатно креира некое мислење коешто на нас професионалците ни ја отежнува работата. Прво, да објаснам зошто секое починато лице не може да биде донор. Не може да биде лице коешто починало во домашни услови, во болнички услови, на улица… Таму каде што запрело срцето со работа, тој човек повеќе не може да биде донор. Многу мал процент од починатите лица можат да бидат органодарители, а тоа се исклучиво пациенти коишто починале од мозочна смрт. Значи не зборуваме за кома, зборуваме за мозочна смрт, значи отсуство на циркулација, докажано – ние имаме и клинички и параклинички тестирања со ангиографија – од базата на черепот во целиот мозок да не постои воопшто циркулација. Тој мозок е мртов. Тој човек во биолошка и во правна смисла се прогласува за мртов во моментот кога ангиографијата ќе се направи, кога рентгенолозите ќе констатираат дека воопшто нема циркулација во мозокот. Знаете, мозокот живее само 4 минути по престанок на дотур на кислород. А за да се одржи срцето и другите органи, овие пациенти мора да бидат хоспитализирани во единиците за интензивна нега. Тоа се строго контролирани услови – значи треба да бидат на респираторна машина за да може да има доток на кислород, сега зборуваме за органите коишто би се трансплантирале, мозокот е веќе мртов – значи да има доток на кислород до срцето, до бубрезите, до црниот дроб, до сите органи коишто би биле потенцијални за трансплантација. Потоа, примаат лекови коишто делуваат на рецепторите и можеме да го одржиме потенцијалниот донор неколку часа до еден ден, ден и пол – борба е со време за тие органи да не почнат по природен пат да пропаѓаат, да се распаѓаат поради тоа што командниот центар е мртов. А според медицинската литература, 2 до 5 проценти од сите смртни случаи во интензивна нега завршуваат исклучиво со мозочна смрт. Тоа значи ако имаме на КАРИЛ, да кажеме, 1 000 хоспитализации во интензивна нега, просечно во цел свет, па и кај нас, смртноста е 20 проценти. Е сега од тие 20 отсто, 2 до 5 отсто само ќе бидат соодветни да бидат донори доколку завршиле со мозочна смрт. Дури ни секој што ќе заврши со мозочна смрт не значи дека ќе биде донор – можеби има оштетување на органите коишто би биле потенцијални за пресадување, може има друго системско заболување. Значи, зборуваме навистина за еден многу мал пул на потенцијални дарители и затоа е многу жално кога ги губиме овие дарители поради предрасуди, поради културолошки феномени, поради непознавање на проблематиката. Значи, Македонија може да се надева на 10-15 да кажеме потенцијални дарители и трансплантации годишно со оглед на популацијата.
360°: И вие со седум такви примери од почетокот на годината зборувавте дека не сте добиле согласност од семејствата?
Кузмановска: За многу краток период ние идентификувавме седум такви примери. Жално е и за пациентите е најжално коишто се на листа на чекање, и за нас лекарите и за сите екипи коишто се тренирани, обучени, спремни да работат – барем 50 отсто да дадат согласност, ние ќе имаме многу поголема бројка трансплантирани органи.
360°: Знам дека прашањето звучи лаички, но поради широката публика морам да го поставам, веројатно и ќе си го поставуваат многумина што сега не гледаат – како човек кому срцето сè уште му чука, вие го сметате за мртов?
Кузмановска: Поради тоа што мозокот е мртов. А ниеден човек не може да живее без мозок. Значи, тоа е медицинско правило, тоа е правно правило. Штом се направи ангиографија – значи снимање на крвните садови на мозокот – и се утврди дека воопшто нема циркулација во мозокот, тој човек е мртов, а срцето чука затоа што му даваме лекови коишто делуваат на рецепторите на срцето, меѓутоа со ограничено временско дејство.
360°: Какви пациенти се тие најчесто? Со какви повреди, со какви болести?
Кузмановска: Може да се со повреди – значи една категорија се пациенти коишто имаат повреди на главата и централниот нервен систем. Тоа се трауми од сообраќајки, од паѓања, од удари, или пак многу често се тоа пациенти коишто имаат пукната аневризма – крвен сад во мозокот којшто пукнал и направил масовно крварење – тие се исто многу чести пациенти, потоа хипертензивни крварења во мозокот или пак големи исхемии, што би се рекло големи тромбози во мозокот.
360°: Сакам да ве прашам за аспектот на религиозноста. Претпоставувам дека кај дел од граѓанството има одредени резерви поврзани со религијата, иако фактите велат дека и Македонската православна црква-ОА и Исламската верска заедница, како две најмасовни религиски организации кај нас, не се против трансплантацијата на органи во хумани цели, така?
Кузмановска: Така. Ниедна мајорна религија не се противи на трансплантацијата. Напротив, ако го гледате вие светскиот регистар на земји коишто работат починати донори, таму ќе ги видите и Кувајт, ќе ги видите и други земји коишто се муслимански. На прво место се секогаш католичките земји, меѓутоа за тоа голема улога има уште 1995 година појавувањето на папата Јован Павле Втори со неговиот повик, а потоа и учество на научни конференции за трансплантација, дека сè што е во функција на спасување човечки живот мора и треба да се направи. И оттогаш имаме бум – Шпанија, Хрватска, Словенија коишто се при врвот на земји коишто имаат согласности, донации од починати донори. Во муслиманството исто така – значи ставот на муслиманството е дека да се спаси еден човек е исто како да се спаси целото човештво. Во Македонија мајорните религии – православна, муслиманска и католичка религија се согласни со органодонорството, се разбира, доколку е во етички услови и доколку се остварени етичките и моралните медицински принципи. И тоа го имаат соопштено и на јавни настапи, уште во 2012 година се издадени и писмени соопштенија дека нашите главни религии не се спротиставуваат на органодонорството. А ние сега, можеби следите, тоа е граѓанска иницијатива што ние ја поддржуваме, одиме од град во град да го доближиме органодонорството – често имаме со нас и попови, оџи, католички свештеници коишто тоа многу убаво, многу хумано го објаснуваат. Така што, религијата не е пречка, особено овие мајорни абрахамски религии не се пречка за органодонорство, освен јас би рекла дека повеќе е неинформираност и културолошки феномен.