Прашањето ги поставивме на Ангел Димитриевски и Сара Миленковска, членови на организицискиот одбор на настанот
360°: На 22 јуни, во сабота, се одржува Парадата на гордоста во Скопје. Собирот е најавен за 18:00 часот, а маршот почнува од 19:00 часот според најавата, од овде, од Градскиот парк кај фонтаната „Лотосов цвет“. Зошто е променета рутата, за разлика од претходните години кога парадата почнуваше, односно маршот, од паркот „Жена борец“ во центарот, спроти Собранието?
Ангел Димитириевски: Така, значи оваа година парадата започнува од Градскиот парк со локација на собирање пред фонтаната „Лотос“. Рутата е променета од една едноставна причина: што сакаме да заземеме нови улици во градот по коишто луѓето можат да ја видат нашата поворка. Стандардно рутата течеше со започнување од паркот „Жена борец“, но овој пат решивме дека сакаме да заземеме и нови простори, нови улици коишто досега не сме ги поминале. И во таа смисла се нагласува собирањето од различно точка, но сепак сè завршува пред паркот „Жена борец“ и пред Собранието, каде што исто така ќе имаме говори на активисти. Па во таа смисла не е целосно оставена таа локација каде што сме се собирале.
360°:Така, почнувате од булеварот „Илинденска“?
Ангел Димитиревски: Преку булеварот, па потоа се оди низ „Рузвелтова“, булевар „Партизански одреди“, потоа се оди преку „Рекорд“ и ќе се заврши нели пред Собранието, каде што ќе имаме и таму завршни говори. Меѓутоа, говорите и манифестот на парадата ќе се чита и тука, пред фонтаната „Лотос“ во 18:40 часот. И тука е важно да се напомене, бидејќи тука ги изнесуваме нашите политички заложби и барања како организациски одбор на парадата и ќе се обратат воедно активисти од заедницата и поддржувачи на Скопската парада на гордоста.
360°:Годинава слоганот е „Сите нека знаат“. Што точно сакате да порачате со вовогодишното мото и зошто избравте фокусот да биде токму на оваа тема ставен?
Ангел Димитриевски: Значи, секоја година парадата во својата суштина ја има видливоста на нашата заедница. Овој пат малку повеќе се истакнува тоа во слоганот. Слоганот „Сите нека знаат“ комуницира повеќе работи. Прво, тој ја комуницира потребата да се излезе надвор од четирите ѕида или да се застане со криењето на сексуалната ориентација и родовиот идентитет на ЛГБТ луѓето. Поради тоа што изложувањето на на вакво осаменичко искуство носи и други последици по нашата заедница коишто се видливи и по менталното и по физичкото здравје. И слоганот исто така ги комуницира и сите пропратни предизвици коишто доаѓаат со видливоста. Значи, видливоста или аутирањето не е воопшто едноставен процес, тоа е постојан процес којшто се повторува. Еден ЛГБТ човек треба постојано во текот на целиот свој живот да се аутира повторно и повторно и нема нешто такво како целосно аутирање.
Сара Миленковска: И би додала на ова дека исто така е една форма на охрабрување едни на други. Бидејќи, како што кажа и Ангел, начините на коишто се опресира и самата заедница е токму да се направи невидлива. Но, кога се охрабруваме едни со други, кога ги покажуваме, мислам, своето постоење на улиците во јавниот простор, ни е важно да знаат дека особено младите луѓе коишто можеби не живеат во Скопје и ја немаат заедницата и поддршката, да знаат дека сепак има луѓе коишто се тука за нив, да ги охрабрат, да ги поддржат во тоа што се, без разлика на тоа што општеството им кажува поинаку.
360°: Организацијата на ваков настан речиси секогаш носи специфични предизвици. Има ли проблеми од логистички, од безбедносен карактер пред одржувањето на маршот и имате ли соработка со Министерството за внатрешни работи? Успеваат ли институциите да обезбедат јавен ред и мир?
Ангел Димитриевски: Ние како организациски одбор имаме воспоставено добра соработка со Министерството за внатрешни работи. Тоа истото важи и за оваа година, и обезбедувањето на просторот и маршрутата по којашто се движиме е во координација со полицијата. И секакви други инциденти или говор на омраза којшто го забележуваме, активно го пријавуваме кон полицијата.
360°: Според она што е објавено на социјалните мрежи, велите дека Скопската парада се соочува со најголеми кризи досега. На што се должи тоа?
Ангел Димитиревски: Значи, овој настан бара повеќе финансии во смисла на други протестни маршеви коишто се поврзани со обезбедување на поворката, значи физичко обезбедување на денот, сè до различни форми на реквизити коишто се потребни. И во таа смисла, напуштањето на некој начин на поддршката којашто парадата ја имаше до пред неколку години, значеше дека ние овој пат требаше да ја реобмислиме структурата на тоа како ќе ја формираме оваа година парадата. И можеби и доброто е што се потпревме на заедницата овој пат и увидовме дека самата заедница и нашите поддржувачи се волни да ја поддржат парадата.
360°: Во рамки на Македонија, извинете, или пошироко?
Ангел Димитриевски: Во рамки на Македонија, да. Тоа се луѓе што живеат во овој град, во оваа држава и коишто се спремни да видат дека оваа борба е вредна за поддржување, вклучително и финансиски, но и со појавување на настанот. Некогаш тоа значи повеќе од финансии. А оваа криза се однесува и на активните напади коишто постојано ги добиваме во смисла на политичка реторика којашто е насочена кон нас. Сара ќе зборува малку повеќе за тоа. Значи, само пред неколку дена го следевме оној избор на членови на Комисијата за заштита од дискриминација, на член којшто има отворени ставови кон ЛГБТ луѓето. И во таа смисла, поставувањето на парадата како настан во криза е искрено комуницирање за тоа каде се наоѓаме ние во смисла на каде ова движење се наоѓа, и сметаме дека нашата публика и нашите поддржувачи треба да го знаат тоа. И дека кога некој е во криза, поддршката треба да биде поитна, ургентна и повидлива.
360°: Нешто начнавте околу проблемите и често зборуваме за генералната слика. Но кои се најакутните, најгорливите проблеми со кои се соочуваат луѓето од ЛГБТ заедницата?
Сара Миленковска: Многу е тешко да се издвои само еден проблем кога, мислам не само ЛГБТ заедницата туку и сите останати граѓани во Македонија живеат во политичка криза, во економска нестабилност, во генерална небезбедност. Меѓутоа, кога сте веќе дел од ранлива заедница, тоа ве прави уште повеќе ранливи. И особено кога станува збор за нашата заедница, она со коешто гледаме и преку начините на коишто ги документираме случаевите на насилство, на институционално насилство, но исто така ги гледаме според искуствата, е дека можеби сега во моментов е една од поголемите кризи коишто воопшто биле. Особено заради тоа што гледаме дека имаме институции коишто преземаат антиродови реторики, коишто преземаат не само наративи коишто гледаме дека се директно увезени, туку политики во коишто се брише родовиот идентитет, родовата еднаквост, се бришат сите механизми на заштита коишто со години некои пред нас, а и ние, пробуваме да ги направиме што е можно пофункционални за да може што е можно подиректно да се покаже и дискриминацијата и говорот на омраза и институционалното насилство. Значи, на повеќе нивоа, од аспект на тоа дека во однос на политика воопшто нема јасно залагање, туку напротив, сите овие теми се тргаат на страна, а зборуваме за интеграциски процеси. Во однос на право, гледаме дека не се почитуваат пресудите на Европскиот суд за човекови права, гледаме дека нема никаква имплементација на тоа што треба да значи некаква форма на заштита. А воедно и општествено, па и медиумски, можеме да видиме како особено овој месец самите уреднички политики на медиумите се тоа да прават што е посензационалистички пристап кон парадата, односно кон нашиот протест за нашето присуство во оваа земја, наместо да укажат што навистина се случува, која е состојбата да бидеш млада квир личност или постара квир личност во Скопје, надвор од Скопје или сè останатo.
360°: И сега ако треба да направиме споредба, да речеме со 2019-та година кога се одржа првата Парада на гордоста или почетоците на парадата. Како да речеме би заклучиле, дали сметате дека државата и општеството одат кон препознавање, решавање на проблемите на заедницата или сме сведоци на една стагнација и можеби регрес на правата на ЛГБТ заедницата?
Сара Миленковска: За жал, иако во тој момент можеби во 2019 г. сметавме дека работите не се толку добри и дека има уште многу, многу работа, од денешна перспектива во 2026 г. веќе, за жал може да видиме голем регрес, особено кога станува збор не само во однос на јавноста и што се зборува, туку особено во однос на правните механизми на заштита. Особено кога имаме Комисија за заштита од дискриминација чиишто членови директно се против ЛГБТ и против родова еднаквост, како очекуваме ние дека тие членови воопшто ќе направат некаква заштита? Потоа, гледаме бришење на родовата еднаквост од законите за образование, што значи и родов идентитет и родова еднаквост и сексуална ориентација. Кога се тргаат на страна тие механизми на заштита, но и генерална свест за овие прашања, гледаме како системски се брише каков било прогрес којшто е направен.
Ангел Димитриевски: Значи, таа реторика се интензивираше овие две години. Парадата на почетокот уживаше поддршка и од политичари коишто доаѓаа на самата парада. Минатата година немаше апсолутно никој од политичките структури на Парадата на гордоста, што укажува на тоа дека нашите политичари коишто сме ги гласале не се спремни да дојдат да дадат поддршка на една заедница којашто е маргинализирана. Во минатото сме имале двајца претседатели на државата коишто доаѓале на парадите, тоа веќе воопшто не се случува. Значи, веќе ова е пресметка со тоа како ова прашање ќе влијае на структурите и политичкото стоење на една партија. Наспроти тоа, ние не веруваме дека ни треба некакво уважување од политичките структури, но дека е голем знак на нивното стоење каде се наоѓаат во врска со ова прашање.