Сепак, воведувањето на ВИ-алатка за анонимизирање на судските пресуди не може толку лесно да се имплементира, бидејќи во земјава не постои легислатива со која се уредува употребата на алатки со вештачка интелигенција, поради што, како што рече претседателката на Кривичен, Даниела Димовска, на денешниот брифинг со новинарите, ќе бараат дозвола од Судскиот совет
Таа се осврна и на проблемот поради кој не можат да постигнат со анонимизирањето на пресудите – сериозниот дефицит на судски службеници со кој се соочува судот, а ништо подобра не е состојбата и со поротниците, која е под потребниот оптимум
И покрај кадровските предизвици, според Димовска има значаен напредок во ефикасноста и совладувањето на заостанатите предмети
Проблемот со објавувањето на пресудите во јавноста, кои треба да бидат во анонимизирана форма, Основниот кривичен суд Скопје ќе се обиде да го реши со употреба на вештачката интелигенција.
Ова, меѓу другото, го наведе новата претседателка на Основниот кривичен суд Скопје, Даниела Димовска, на денешниот брифинг со новинарите, прв откако во јули беше избрана на функцијата, иако претходно 14 месеци раководеше со најголемиот суд во државата, како вршител на должност, откако нејзиниот претходник Иван Џолев доби, условно кажано, унапредување во апелациски судија.
Анонимизирање на пресудите со вештачка интелигенција
Претседателката на Кривичен се согласува со забелешките дека судот има многу мал број анонимизирани пресуди (во кои се отстранети лични и други податоци за странките заради заштита на нивниот углед), но, како што наведе, тоа е поради малиот број вработени судски службеници.
Проблемот ќе се обидат да го решат преку проектот со македонската едукативно-технолошка организација „Бреинстер“, со која судот има потпишано меморандум.
Како што рече Димовска, станува збор за алатка за вештачка интелигенција, која е во завршна фаза на тест-период. Перформансите што ги покажала, рече претседателката на Кривичен, е анонимизирање на предмет за две до три минути, во зависност од бројот на страници.
Сепак, воведувањето на оваа ВИ-алатка не може толку лесно да се имплементира, бидејќи во земјава не постои легислатива со која се уредува употребата на алатки со вештачка интелигенција.
„Ние ќе побараме согласност од Судскиот совет да можеме да ја користиме оваа алатка бидејќи нема регулација како се користат алатките со вештачка интелигенција“,
рече Димовска.
Но, тука, како што напомена таа, има и друг проблем, а тоа е ограничениот капацитет на веб-страницата на Основниот кривичнен суд Скопје, која не може да собере толкав број анонимизрани пресуди. Поради тоа од Кривичен испратиле барање до Судскиот совет за дозвола да креираат нова веб-страница.
„Ако ние успееме да ги анонимизираме сите пресуди, ќе се избришат постарите. Од тие причини се обративме до Судскиот совет и побаравме да ни дозволат да креираме нова веб-страница, која нема да нè чини пари бидејќи ќе ја направат студенти. На неа ќе можеме да ги ставиме сите пресуди од нашиот суд“,
наведе Димовска.
Таа се осврна и на проблемот поради кој не можат постигнат со анонимизирањето на пресудите – сериозниот дефицит на судски службеници со кој се соочува судот, а ништо подобра не е состојбата и со поротниците, која е под потребниот оптимум. Но, и покрај ваквата состојба, статистките што ги презетнира Димовска на брифингот, покажуваат дека и со недостаток на кадар судот успеал да го намали бројот на стари предмети.
Димовска: Судиската функција станува женска функција
Според податоците што ги соопшти претседателката на Кривичен, судот во моментов има 53 судии кои постапуваат по предмети. Инаку, во Кривичен се избрани вкупно 59 судии, од кои еден е претседателката, четворица се делегирани во други судови, а една судијка е на породилно боледување. Од овие 53, осуммина се на возраст над 59 години, а дури петмина веќе ја имаат поминато границата од 64 години. Тоа, како што посочи Димовска, значи дека во наредните три години поголем дел од нив ќе заминат во пензија, а извесно е дека нови судии нема да има бидејќи Академијата за судии и јавни обвинители нема нови генерации.
Инаку, според полот од судиите во Кривичен 41 се жени, а 14 мажи.
„Значи судиската функција станува женска функција“,
констатира Димовска.
Кадровски дефицит
Кадровскиот дефицит, според податоците, е уште поизразен кај администрацијата и помошниот персонал. Според систематизацијата, во Кривичниот суд се предвидени 628 работни места, а пополнети се само 208. Во моментов, за редовно функционирање на судот се ангажирани само 18 судски полицајци, две технички лица и седум хигиеничарки.
За одржување на хигиената во двете згради на Кривичен, како што кажа Димовска, се ангажираат затворенички кои доаѓаат два пати неделно да им помогнат на седумте хигиеничарки кои самите не можат да постигнат со работата.
Податоците покажуваат дека само во текот на 2026 година се пензионирале 13 вработени, додека во периодот од 2020 до 2025 година бројот на службеници се намалил за дури 131 лице.
Сериозен проблем во организацијата на судењата претставува и недостатокот на судски поротници. За непречено функционирање на процесите се неопходни 70 поротници, а во моментов се активни само 52, од кои 17 се новоизбрани.
Најмногу застарени предмети поради измените на КЗ од 2023 г.
И покрај кадровските предизвици, според Димовска има значаен напредок во ефикасноста и совладувањето на заостанатите предмети.
Така ако во август 2025 година имало 896 стари предмети, во август годинава овој број е намален на 368 предмети, при што најголемо намалување е забележано кај прекршочните предмети и санкциите.
„Тоа е намалување за околу 59 проценти на старите предмети. Значи, покрај ограничени ресурси, мал број вработени, завршивме многу голема работа“,
рече претседателката на Кривичен.
Таа на брифингот сподели податоци и за застарувањето на кривичните предмети во последните неколку години.
Во 2022 година застареле 16 предмети, во 2023 година – 18, во 2024 година – 26 предмети, а во 2025 година – 20 предмети. За деветте месеци од 2026 година се застарени шест кривични предмети.
Причината за големиот број застарени предмети во 2024 и 2025 година, како што напомена таа, се измените на Кривичниот законик донесени на почетокот на септември 2023 година, поради кои голем дел од случаите кои се водеа за злоупотреба на службената положба и овластување застареа бидејќи беа намалени казните.
Во Специјализираното одделение, кое е од интерес за јавноста, во 2022 немало застарувања, во 2023 година имало девет, во 2024 нема, во 2025 има три, и во 2026 година нема застарени предмети. И тука причина за застарувањето се измените на Кривичниот законик.
Во однос на застарувањето, Димовска рече оти мора да посочи дека дел од предметите не застаруваат по вина на судот, а како аргумент наведе и конкретен пример.
„Морам да кажам дека дел од предметите застаруваат не по вина на судот, и покрај тоа што како застарени ги рапортираме токму ние. На пример, имаме еден обвинителен предлог којшто е стигнат во Судот на 7 мај 2026 година, а делото застарува токму денес. Делото е сторено во период од 8 септември 2016 до 30 септември 2016. Казната таму е пет години, што значи дека апсолутна застареност настапува по 10 години од стрување на кривичното дело (два пати од максимално предвидената казна). Обвинителството го пуштило во судот на 7 мај 2026 година, непосредно пред застарувањето. За три месеци судот едноставно не може да стигне да го заврши“,
кажа Димовска.