Преносот на управувањето со компанијата од основачите на нивните наследници веројатно е еден од најкритичните моменти за развојот на секој семеен бизнис. Додека првата генерација се соочува со предизвикот да го препушти своето „животно дело“, втората мора да најде начин како да ја почитува традицијата, а истовремено да воведе иновации за модерниот пазар. Кога, пак, на портата на бизнисот ќе чукне третата генерација, предизвиците се уште поголеми
Бизнис-дијагностиката, која е релативно нов тренд во Македонија, нуди решенија и можности за оваа проблематика, а во земјава веќе има обучени советници за тоа
На прв поглед изгледаат како уметнички дела направени од сјаен метал, но предметите изложени во компанијата „Завар“, освен естетска, имаат и практична функција. Станува збор за специјално дизајнирани радијатори за загревање простории што во поново време користат и паметни технологии.
Тие се дел од сегашноста, но за да стигнеме до неа, приказната ќе ја вратиме на почетоците, во 1988 година кога е основана скопската компанија што ги произведува.
„Основана од страна на мојот татко – во тоа време на некоја директорска позиција во институт за заварување ‘Југ’ и експерт во технологии на заварување. Почнува со услужни дејности од областа на висококвалитетни заварувања“,
вели Марта Наумовска Грнарова – сопственичка на „Завар“.
По осамостојувањето на државата, младата фирма се преориентира на производство на садови под притисок, миксери и реактори од не’рѓосувачки челик.
Но, ако до 1995 бизнисот го води основачот, таа година се вклучува втората генерација. Со тоа почнува предизвикувачкиот процес не само на наследување, туку надоградување.
„Мислам дека татко ми беше одличен ментор. Во првите години ме поттикнуваше да научам, ми го пренесе сето свое знаење. Потоа ме поттикнуваше да отворам нова димензија во самиот бизнис, преку ‘Завар Дизајн’ да се дообразувам за да може цело време да го држиме бизнисот актуелен“,
вели Наумовска Грнарова.
Тој процес бил добро искуство за втората генерација. Но, по три децении работа, на портите на семејниот бизнис тропа третата генерација.
„Ние бевме многу среќни како родители кога ќерката одлучи, на нејзино апсолутно лично видување, дека директно или индиректно, сепак е таа растена со овој бизнис и така одбра насока заварување, тоа што е суштината на нашиот бизнис и навистина енергијата е малку поинаква кога такво нешто се случува“,
додава таа.
Од 2003 година почнуваат да ги произведуваат овие дизајнерски радијатори. Поминувајќи низ различни периоди на подеми и падови на светската металуршка индустрија, научиле дека секоја околност треба да се искористи за инвестиции, развој и воведување нови стандарди.
Во последните пет години дошло до брзи промени во целото бизнис опкружување и се појавила потреба од подготовка на компанијата за стратешко позиционирање на долг рок.
Влегле во процес на бизнис-дијагностика што и досега го применувале во различни околности.
„Фирмата треба да се спреми за следните, на пример, десет години или за следните генерации, без разлика дали ќерката или не. Тие се тие некои идни генерации што треба да работат. Навистина оваа бизнис-дијагностика дојде во вистински момент“,
вели Наумовска Грнарова.
Бизнис-дијагностиката е процес кој вклучува фигуративно кажано преглед на една фирма и процесите во неа, од што произлегува план за нејзин раст и развој. Праксата е релативно нова во земјава, а секако е предизвикувачка бидејќи газдите треба да се спремни да послушаат некој што не е од компанијата.
Нивниот бизнис-советник, Симон Аврамовски, вели дека семејните бизниси се чест пример во Македонија. Тоа може да биде предност, но и предизвик.
„Понекогаш, не секогаш, се случува самите сопственици, по одреден број децении, бизнисот ги надраснува и понекогаш можат да бидат и пречка за одредени развојни стратегии. Знаете како, паричката секогаш има две страни. И работењето е специфично бидејќи често се инсистира нивните деца да го наследат бизнисот, а не баш секогаш децата сакаат да го направат тоа“,
вели Симон Аврамовски – бизнис-советник во „Поинтпро консалтинг“.
Тој смета дека оваа компанија е добар пример на квалитетна смена на генерации.
„Се радувам што нивната ќерка сака да се посвети на машинското инженерство и баш се запиша на таа насока. Мислам дека тоа нема да биде апсолутно никаков проблем бидејќи искуството што го имаше Марта кога го преземаше бизнисот од својот татко, мислам дека поради тие научени лекции, тој пренос ќе оди како што треба“,
смета Аврамовски.
Аврамовски посочува на најголемата грешка што ја прават родителите кога во семејниот бизнис ги воведуваат своите деца.
„Тоа е моја ќерка или тоа е мој син и веднаш мора да биде генерален директор. Не се почнува од генерален директор, се почнува можеби од некоја многу пониска позиција и треба сите аспекти од работењето да се почувствуваат на своја кожа за да може утре вистински да раководиш со луѓе и со една организација“,
додава тој.
Аврамовски учествуваше на обуките што во земјава ги држеше Мануел Брковиќ, менаџер за производство и оперативни процеси од Хрватска. Тој смета дека токму на семејните бизниси најмногу им треба бизнис-дијагностика при интергенерациски предизвици.
„Зошто? Првата генерација ви го пополнуваше јазот на пазарот. Значи, тоа се луѓе кои дошле од поголеми фирми, тогашни југословенски, препознале некаков проблем на пазарот или недостиг на нешто и го направиле тој производ. Значи, тоа се секогаш технички многу добро образовани луѓе, го познаваат развојот, ја познаваат технологијата, а на пазарот во тие деведесетти или осумдесет и некоја година кога настанувале тие компании, вие не моравте да се борите со голема конкуренција или со нешто друго, бидејќи точно сте го отвориле, односно затвориле јазот што сте го имале на тој пазар. Зошто сега дијагностика за втората генерација? Значи, доаѓа втората генерација, целиот свет е променет. Вие веќе не сте единствената фирма, јазот одамна е пополнет. Значи, вие сте влегле во еден исклучително конкурентен пазар и покрај тоа, ја имате наследено целата комплексност на производството“,
вели Мануел Брковиќ – менаџер за производство и оперативни процеси.
Денес, на дофат е светскиот пазар на труд со кој новите генерации во македонските фирми треба да се справат.
„Тие фирми претходно се развивале интуитивно. Извршниот директор на малата компанија секогаш бил на телефонска линија со извршниот директор дури и на огромна компанија во Германија, на пример. Зошто? Бидејќи тој директно го решавал проблемот на таа голема компанија, а тоа е што во Германија работниците тогаш веќе биле многу скапи, па тие барале такви помали компании што ќе ги сервисираат. Денес, втората генерација го има тој проблем што Германецот сега ги има и Кинезите, го има американскиот пазар, го има пазарот во Македонија, во Хрватска, всушност, тој избира што сака. И сега, кога вие влегувате внатре, прво не се снаоѓате во производот, бидејќи во најголем дел тие наследници не се технолошки образовани како основачите, туку се школувале таму каде што на основачот нешто му недостигало – маркетинг, продажба, финансии. Некаде таму се барале себеси. И сега доаѓате во компанија во која основачот сè уште води сè на стариот начин, кој на овој нов пазар веќе не функционира. Вие не го познавате производот, но го познавате пазарот. И тогаш, тој судир, во наводници, всушност се обидуваме преку дијагностика и на наследникот и на основачот да го споиме со помош на податоци, бројки, логика и стратегија, за тие да сфатат кои се следните чекори за таа фирма, која е заедничка и на основачот и на наследникот, да продолжи да напредува“
вели Брковиќ.
Заклучокот е дека транзицијата низ генерациите веројатно е еден од најкритичните моменти во семејните бизниси. Важно е емоциите да се заменат со податоци, а јазот помеѓу идеите на основачите и наследниците да се „завари“ со комбинирана стратегија. Така, би требало приказната што почнала пред децении, да продолжи да се пишува уште поуспешно.
