Министерството за образование и наука тргна во процес на обука на наставници за вклучување на вештачката интелигенција (ВИ) во образовниот процес. Тренингот го поминале околу 900 наставници од основното и од средното образование, а креиран е и посебен прирачник
Во приватното училиште НОВА, исто така, го обучуваат кадарот, а развиваат и т.н. семафор за тоа дали во некоја активност или задача воопшто нема да се користи ВИ или можеби на тој начин целосно ќе се генерира решението
Основното училиште „Љубен Лапе“ во скопската општина Аеродром е меѓу јавните училиштата вклучени во процесот на воведување вештачка интелигенција (ВИ) во наставата.
Двајца наставници меѓу кои е одделенската наставничка Маја Божиновска, учествувале во онлајн обуките организирани од Министерството за образование. Таа вели дека биле корисни и потребни.
„Навистина може многу корисно да ја искористиме во нашиот образовен дел со тоа што ќе ни помогне полесно да си ја организираме наставната материја, подготовка на наставни материјали, работни листови, да си ги прилагодиме содржините на возраста на учениците итн. Да направиме креативен начин на кој можеме да им ја претставиме денешната лекција, примери, разни презентации. Навистина многу ни е потребно бидејќи овие деца се дел од новото модерно време и се израснати со дигитална технологија“,
вели Маја Божиновска – одделенска наставничка во ОУ „Љубен Лапе“ – Општина Аеродром.
Маја Божиновска – одделенска наставничка во ОУ „Љубен Лапе“ – Општина Аеродром / Фото: „360 степени“
Паралелката на Божиновска сега е петто одделение. Таа ја користи секоја можност и со учениците да поразговара за користењето ВИ и за предностите и ризиците што ги носи.
„Постои ризик да се појави несоодветна содржина за возраста на учениците, да станат зависни од тие алатки што секојдневно ги користат, да почнат некритички да ги прифаќаат информациите. Наша задача е да ги научиме децата да ја користат вештачката интелигенција, не смееме да ја забраниме, но да им дадеме правилни насоки за кога ќе ја користат да не им го замени размислувањето нивно, туку да им помогне да почнат да размислуваат, да прашуваат, да откриваат, критички да размислуваат. Тоа е нашата улога како наставници, а исто така и родителите“,
додаде Божиновска.
Училницата на наставничката Маја Божиновска / Фото: „360 степени“
Па, прашавме неколку ученици – кои алатки најчесто ги користат и зошто.
„Најчесто користам ‘Чет-ГПТ’ за ако имам некој збор што не ми е јасен додека читам книга или лектира или ако имам домашна и некој збор не ми е јасен, го користам ‘Чет-ГПТ’ и тој ми го објаснува зборот“,
вели Катја Арсовска – ученичка во петто одделение.
„Не треба да зависиме од неа. Треба самите да мислиме. Ама, ако нешто не ни е јасно, како на пример за на училиште, тогаш може да прашаме, ама не да ни ги пишува домашните или да зависиме од него“,
рече Јаков Плотников – ученик во петто одделение.
„Како на пример, да му одговори прашања за тест, такви работи. Тоа не е добро бидејќи секој треба да си знае сам. Користи вештачка интелигенција – тоа покажува дека не учел“,
смета Јован Спасов – ученик во петто одделение.
„Вештачката интелигенција некогаш може да биде добра, ама некогаш може да ти даде погрешни податоци и затоа не мораш секогаш да ѝ веруваш на вештачката интелигенција“,
вели Јована Димитровска – ученичка во петто одделение.
Катја Арсовска, Јаков Плотников, Јована Димитровска и Јован Спасов – ученици во ОУ „Љубен Лапе“ во Општина Аеродром / Фото: „360 степени“
Нивната наставничка вели дека ВИ помага, но има нешта што се незаменливи.
„Вештачката интелигенција не е направена за да замени никој од нас, ниту старите, класични начини на учење, ниту наставниците, ниту родителите. Вештачката интелигенција постои за да ни ја олесни работата на сите нас. Посебно наставникот не може да го замени. Напротив, нашата улога сега станува многу поважна бидејќи таа педагошка поддршка што ние им ја даваме на учениците, емпатијата, човечката присутност е нешто што вештачката интелигенција не може во никој случај да го замени“,
вели Маја Божиновска – одделенска наставничка во ОУ „Љубен Лапе“ – Општина Аеродром.
Ова е приватното училиште „Нова“. И тука се користи ВИ во наставата, со претходна обука за речиси целиот персонал.
„Мислевме дека е исклучително битно за нас како интитуција да бидеме напред на оваа тематика и веќе неколку години интензивно работиме на подготовки и на политики на училиштето и на нашето стратешко позиционирање, секако и обука на нашиот кадар кој подоцна ќе продолжи и со обука на нашите ученици, па и обуки за нашите родители“,
рече Иван Новаковски – директор на меѓународното училиште „Нова“.
Иван Новаковски – директор на меѓународното училиште „Нова“ / Фото: „360 степени“
Новаковски смета дека има две крајности за користењето ВИ во училиштата. Кога се појавила првичната дебата во 2022 година, некои сметале дека тие алатки не треба да бидат дозволени во едукативниот процес. Другата крајност е влез на секакви алатки, па да се истражува што е соодветно, а што не. Во училиштето решиле да бидат креативни.
„Ние и сме во процес на дополнително развивање на еден, условно кажано, семафор што дефинира, според бои, ниво на користење на ВИ-алатки. Тоа значи дека секоја задача, секоја домашна, секој проект е однапред дефиниран дали воопшто да не се користи ВИ, тоа значи дека се работи со лист хартија, молив, со тие традиционални методи, до моментот каде буквално го користите за целосно генерирање на решението. Помеѓу имате уште неколку нивоа на градација на користење“,
додаде Новановски.
За дел од обуките на персоналот ангажирале странски образован консултант. Мисијата е ВИ во училиштето да се користи на безбеден и сеопфатен начин, со сите неопходни информации, што треба да ја зголеми самодовербата при користењето вакви алатки.
„Ние имаме, на некој начин, шест етички принципи кои ние ги користиме, водилки за тоа како ќе користиме вештачка интелигенција, не само во предавањето и учењето, туку и во оперативни области исто така, дали се тоа човечки ресурси, дали се тоа раководствата на училиштата. Во однос на разбирањето како ќе го трасирате својот пат напред, имаме стратешки патоказ со кој им помагаме на училиштата да изградат стратегија за вештачка интелигенција која тие можат да ја користат одејќи напред на патувањето со вештачката интелигенција“,
рече Керол Џордан – образовна консултантка.
Етичките принципи за кои говори Џордан се:
1. Транспарентност – како и за што се користи ВИ
2. Одговорност – да се проверуваат информациите
3. Човечка нишка – избегнување можна пристрасност во информациите
4. Приватност – заштита на личните податоци
5. Заштита од ризици – зависност, злоупотреба, социјална изолираност
6. Одржливост – за да работи, ВИ кориси многу енергија
„Јас мислам дека училиштата треба да целат кон тоа – што е соодветна употреба во училишната работа, а што не е. Сега, многу ученици експериментираат со ВИ за да им помогне со нивната домашна задача и таа едукација на учениците – што е соодветно користење во училишната работа, а што не е соодветно користење е тоа што го нарекуваме ВИ-писменост и училиштата мора да воспостават многу јасни насоки за користењето од страна на учениците“,
смета Џордан.
Во училиштето велат дека овој процес е неопходен и треба да биде континуиран, како што континуирано се развива ВИ.
„Сознанијата од Светскиот економски форум укажуваат на тоа дека ако денеска ученик влезе во училиште, има две третини шанси професијата со која ќе се занимава да не постои воопшто. Тогаш, улогата на институциите, посебно образовните, е исклучително важна затоа што треба да се подготви за тоа како ќе ги подготви тие следни генерации за нивната професионална фаза“,
смета Новановски.
Обука за користење вештачка интелигенција во наставата во училиштето „Нова“ / Фото: „360 степени“
Воведувањето на вештачката интелигенција во националниот образовен систем е процес на кој Министерството за образование и наука почна поинтензивно да работи од изминатово лето. За таа цел соработува со Факултетот за електротехника и информациски технологии (ФЕИТ) при универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип. Соработува и со приватниот образовен сектор.
„Тоа е проект во кој околу 200 наставници од сите средни училишта во Македонија, значи и приватни и државни, им даваме пристап до бесплатни ВИ-курсеви и академии каде што овие наставници ќе можат да се стекнат со вештини од ВИ и да ги пренесат тие знаења на нивните ученици“,
вели Александар Чамински – стратешки директор на групацијата „Бреинстер“.
Александар Чамински – стратешки директор на групацијата „Бреинстер“ / Фото: „360 степени“
Во Министерството за образование и наука велат ВИ во светот веќе на големо се користи и Македонија не може да остане надвор од тој процес, а во него најважно е образованието. Па, освен 200-те од средното, веќе се обучени и над 700 наставници кои предаваат во основното образование. Следуваат нови обуки и анализа на резултатите.
Посочуваат на прирачникот за користење ВИ во образованието создаден од научната фела, а кој е достапен онлајн на интернет-страницата на Министерството и дистрибуиран до училиштата.
„Прирачникот е за професорите, учениците и родителите. Прирачникот навистина е многу убав и корисен и во него се прикажани предностите и начинот на кој може да се користи ВИ, но и опасностите што можат да се појават при употреба на ВИ“,
вели Весна Јаневска – министерка за образование и наука.
Весна Јаневска – министерка за образование и наука / Фото: „360 степени“
ВИ во македонските училишта повеќе не е само теорија од прирачниците, туку секојдневие што се тестира во реално време. Од семафорот во приватните училишта, до првите обуки во државното образование – патувањето е започнато. Сега останува на образовниот систем да докаже дека е подготвен да го води овој процес безбедно и со поглед цврсто насочен кон иднината.
