Ќе постапиме согласно законските прописи и интересите на државата, велат од владината Служба за општи и заеднички работи на прашањето на „360 степени“ – што ако изведувачот уште еднаш ги пробие роковите за завршување на работите. Од СОЗР индиректно додаваат дека доцнењата се должат да проблеми со проектирањето
Време е и проектантите да сносат одговорност, вели Герман Филков од Центарот за граѓански комуникации – организација која при анализа на јавната забавка за реконструкција на „Комерцијална банка“ откри дека се потпишани дури 51 анекс на основниот договор и дека се направени измени од околу 49% споредено со предвиденото во основниот договор
Покрај кејот на Вардар во центарот на Скопје, меѓу малкуте објекти кои не добија барокна фасада, се наоѓа т.н. палата АСНОМ. Кај скопјани, попозната како старата зграда на Комерцијална банка.
Потребата за реконструкција на овој објект се појави во 2020 година, кога се запалија простории во кои беа сместени Државниот инпекторат за животна средина, тогашниот Секретаријат за европски прашања и државната информативна агенција МИА.
„Станува збор за стара комерцијална банка која што внатре е преградена со секакви ходници, гипс картони и стаклени врати. Внатре не работи ниту еден хидрант, ни една хидрантска мрежа, тоа ни претставуваше поголем проблем затоа што не можевме пожарот да го затвориме од внатрешна страна. Моравме преку прозори од оваа страна со кршење да влеземе“,
изјави тогашниот командант на Територијалната противпожарна бригада на Град Скопје, Владимир Симоновски.
Никој не одговараше за пожарот.
Требаше да поминат дури две години, за во октомври 2022 година Службата за општи и заеднички работи на Владата да објави јавен оглас за реконструкција на објектот. Од четирите пријавени фирми, во април 2023 година СОЗР склучи договор со фирмата „Бауер БГ“.
Вредноста на потпишаниот договор беше 6,6 милиони евра со ДДВ. Во членот 4 двете страни се договориле дека:
„Цените во текот на цело времетраење на овој договор ќе бидат фиксни и нема да подлежат на корекција по било која основа“
пишува во договорот.
А во следниот член 5 е прецизирано:
„Доколку во текот на изведување на работите дојде до одредена промена на утврденото во Предмерот, конечната вредност на договорените работи ќе се утврди врз основа на поединечните цени утврдени со овој Договор и стварно изведените работи, потврдени со градежната книга“,
е наведено во договорот.
Договорот предвидел реконструкцијата да заврши за 18 месеци по добиениот налог од нарачателот, а времетраењето на договорот е 3 години. Поминато е двојно повеќе време од првично предвиденото за реконструкцијата, а за неколку дена ќе изминат и првично предвидените три годни важност на договорот, а на терен – на работата не и се гледа крајот.
Следната бројка не е грешка – по склучувањето на оригиналниот договор, Службата за општи и заеднички работи потпишала 51 анекс со изведувачот. Со тие анекси рокот за изведба е продолжуван два пати, а вредноста на целата реконструкција е зголемена за 2,1 милиони евра, односно за 32 отсто од првично договорената сума, која изнесуваше 6,6 милиони евра.
Анексите и целата јавна набавка ги истражуваше Центарот за граѓански комуникации. Во конечните наоди, вели Герман Филков, дошле до заклучокот дека анексите се правени само за непредвидените работи кои се јавиле на градилиштето и за т.н. вишоци – изведени работи што ги надминуваат договорените количества на работи. Во анексите ги нема кусоците, односно договорени количества на работи кои на крај изглегло дека не треба да се завршат во првично предвидениот обем.
„Кусоците се евидентирани, тоа го дознаваме од извештаите на надзорот, меѓутоа не се пребиени и за нив нема направено анекс, така што остануваат само овие вишоците и зголемувањето на вредноста. Инаку, ако се пресметаат вишоците, непредвидените работи и кусоците, тоа го менува за 49% основниот договор, што можеби и најстрашното во овој тендер, што се коси со одлуката на Судот на правдата на Европската Унија, којшто вели дека еден договор за јавна набавка не може да претрпи суштински измени, односно измени коишто ако би постоеле на почетокот, можеби некој друг би го добил или би се квалификувал за добивање на овој тендер“,
вели Герман Филков, претседател на Центарот за граѓански комуникации.
Но тендерот е проблематичен и по други основи, посочува Филков. На пример, не се објавени сите документи.
„Имаме проблем со нееднаков третман можен, со нетранспарентност (не се објавени овие сите документи) и крајно, за фирмата изведувач, иако во договорот има одредби, Службата за општи и заеднички работи (СОЗР), којашто е инвеститор односно чијшто е тендерот, нема преземено никакви, да кажам, никакви санкции во смисла да го раскине договорот или да ја наплати гаранцијата и така натаму, и со тоа да ги заштити јавните средства“,
додава Филков.
Зошто СОЗР нема активирано банкарска гаранција или исплата на договорна казна од фирмата изведувач поради доцнење? На ова прашање, од владината служба добивме одговор кој индиректно вината ја префрла на проектирањето.
„Неизвршувањето на договорните обврски од страна на Изведувачот е последица на исчекувањето на изработката на новите технички решенија за одредени фази кои се неопходни и кои влијаат на фунционалноста на објектот“,
велат од СОЗР.
За констатацијата во истражувањето на Центарот за граѓански комуникации дека според досега склучените анекси е прекршен Законот за јавни набавки со надминување на вредноста на тендерот, од СОЗР велат дека таа состојба ќе се промени откако и формално ќе се засметаат кусоците:
„Службата за цело времетраење на договорот води сметка вкупната вредност на измените на договорот за јавна набавка да не надмине 20% од вредноста на првичниот договор. При тоа во овој процент од 20% кој не треба да ја надмине вредноста на првичниот договор, освен дополнителните и непредвидените работи се засметуваат и преостанатите непребиени вишоци“,
додаваат од СОЗР.
Согласно професионалните практики, вишоците и кусоците меѓусебно се пребиваат и се внесуваат во градежната книга што ја води Изведувачот на работите, велат од СОЗР. Се прави со потврда од Надзорниот инженер.
Но самиот факт дека има огромни кусоци и вишоци, според Герман Филков, уште повеќе ја истакнува потребата за повнимателен пристап во фазата на планирање на јавните набавки.
„Ако имало толку проблеми во проектот, треба проектантот да се земе на некаква одговорност зошто се настанати тие проблеми. Исто така, поревносна контрола во спроведување на договорите од страна на самиот договорен орган, односно на тој што ја прави набавката. Имаме надзор, да, меѓутоа и тие извештаи на надзорот… ние често ги гледаме извештаите на надзорот, констатираат работи коишто навреме е лоциран проблемот. Значи можело навреме да се делува за да не понатаму тој проблем се продлабочува, односно да се најдат начини за негово решавање. Така што, и изненадува тие извештаи кога ќе ги прочитаме, навистина фрапира како некој тоа нешто го кажал, а никој не преземал понатаму никаква мерка за да се подобри. Значи, во фазата на реализација и во фазата на планирањето. Тие се двете најслаби фази во јавните набавки“,
посочува Филков.
Според извештаите од надзорот до кои дошле од Центарот за граѓански комуникации, досега се завршени малку повеќе од 60 отсто од работите. Дали ќе се стигне новиот рок за финализирање на работите, јуни 2026 година, нема да се чека долго. Има само уште три месеци до тогаш.
На нашето прашање до СОЗР, што ќе преземат ако повторно се пробие рокот за реконструкција на објектот, не добивме дециден одговор туку општ став – дека ќе се постапи согласно законските прописи и државниот интерес.