Историјата вели дека работниците, традиционално, испраќаат пораки за подобри работни услови на 1 мај. Но, годинава, протестен марш се случи на самиот почеток, на 28 јануари
Иако температурите се ниски, социјалниот термометар врие. Работниците не можеа да ја чекаат пролетта, бидејќи за инфлацијата и сиромаштиајта зимски сон, нема.
Кореографијата добро позната – знамиња, транспаренти и свирчиња. Веднаш по крајот на работното време, паркингот пред ССМ почна да се полни со работници од целата земја. Меѓу синдикалните знамиња, развиорено беше и она на НАТО.
Оптимизмот кај присутните умерен, а очекувањата скромни. Велат, не бараат чуда, туку реално зголемување на платите. Со сегашното законско решение според кое минималната плата се усогласува еднаш во годината, во март, работниците не гледаат олеснување од растечките цени и трошоците за живот.
Март… а во април ќе ги земат, а до април додека ги земат тие 1 500 денари, цените нагло се зголемуваат… и што се тие 1 500, тоа е како 100 денари тогаш, тоа е катастрофа, тешко на овој народ како опстојуваме со 26 000 плата минимална…
Атмосферата дополнително ја вжешти интервјуто на премиерот Христијан Мицкоски, кој во предвечерјето на протестот обвини дека тој има политичка агенда, а синдикатот го нарече продолжена рака на опозицијата.
„Да кажете вие дека „еве, ги оставаме работниците и работодавачите да се договорат за износот на минимална плата“, притоа да не помагате, туку да одмагате, мислам дека пораката е многу јасна. Ние сме фатени во челуст помеѓу работодавачите и Владата, иако Владата и самата е работодавач на 128 илјади работници. Меѓутоа, никако не се наоѓа момент за Владата да ги поддржи работниците. По она што го гледаме и на Економско-социјалниот совет и пораките што излегуваат во јавност, се поддржуваат само работодавачите, сѐ со цел да не се дозволи македонскиот работник да живее достоинствен живот и да го задржиме во државата, да не оди да печали пари во странство“,
вели претседателот на УПОЗ.
На прашањето дали останатите синдикати го поддржуваат протестот, Деаноски вели:
„Ниту сме барале поддршка, ниту сме пратиле покана за некој да дојде од другите синдикати или политички партии, бидејќи гледам и тие се „врзуваат“ на нашиот протест. Ние пративме покана и повик до работниците. Време е работникот да биде свесен дека само со единство, солидарност и бројност може да се обезбеди повисока плата и пристојна живејачка. Денеска ќе биде голема порака и до нас, и до Владата, и до работодавачите, сѐ во зависност колку работници се свесни дека треба да излезат на протест. Ако бројката е голема, ќе добијат. Ако бројката е мала, нема да добиеме ништо“,
рече Деаноски.
Отсуството на вториот по големина синдикат, Конфедерацијата на слободни синдикати беше евидентно.
Ден пред протестот, разговаравме со претседателот, Благоја Ралповски. Во телефонски разговор ни кажа оти и тие се залагаат за зголемување на платите, а конкретно на прашањето дали ќе дадат поддршка на протестот, одговори дека ќе дадат онолку колку што добиле од ССМ во минатото. Иако договоривме и изјава, Ралповски дента кога требаше да разговараме, не одговори ниту на телефонските повици, ниту на пораките што му ги испративме. Одговор немаше ниту од Марјан Ристески од КСОМ.
Кога стигна и часот за старт на протестот, пред зградата на ССМ се обрати првиот човек на организацијата. Првата станица беше веднаш зад аголот. Пораките очекувани – барања за плати од кои ќе се живее, а не преживува. На улиците, рамо до рамо, синдикалци од сите гранки – од полицијата и просветни работници, до вработени во култура, јавна администрација до медиумски работници.
„Токму преку вакви настани да ја издигнеме потребата, да укажеме дека нам ни треба посебен гранков колективен договор во кој првиот член би бил: прво вработување на медиумски работник – просечна плата во Република Македонија. Така што, ние имаме уште понадградено и потемелно барање од она што е во рамки на денешниот протест на работниците“,
изјави Беловски.
Реката од неколку илјади граѓани покажа оти тесното грло кај „Рекорд“ е премало за насобраното незадоволство. И додека колоната се движеше, се слушаа работнички песни. Следна адреса, на која работниците го истурија својот „гнев“, беше седиштето на Стопанската комора. Таму добивме шанса да го прашаме претседателот на ССМ, Слободан Трендафилов, за наводите на премиерот оти протестот има партиска позадина.
„Премиерот, главна задача му е да води најсиромашен народ и најсиромашни работници во Европа и треба да се засрами од тоа. Да се потсмева на работничката пот, на работничката мака, на мизерните плати… да биде премиер на 200 000 работници кои живеат под прагот на сиромаштија, а главен изговор да му биде политиката. За премиерот за кој бевме најголемите СДСМовци, најголемите луѓе од Левица и од ДУИ, денеска да сме најголемите ВМРОвци, дури поголеми и од него само за да не ги зголеми работничките плати… мислам дека суетата на еден човек чини 540 000 работници мизерни плати во Македонија. И мислам дека премиерот треба да се позанимава за тоа што му даваме плата“,
вели претседателот на ССМ.
Трендафилов го прашавме и за ставот на Владата дека ќе поддржат се за што би се договориле синдикатите и работодавачите.
„Најголемиот работодавач во државата е Владата и да се изземе од социјалниот дијалог и да ги остави луѓето позади мене на ветрометина, да се снаоѓаат кој како знае и умее и да не можат да врзат крај со крај на месецот со нивната плата, односно да не можат да преживеат од први до први со платата, а да зборува дека сакал… Имавме еден премиер кој велеше „ќе“, имаме премиер кој кажува дека сакал. Меѓутоа, на реализација на терен нема апсолутно никаква. Никој ништо не го спречувал да ги зголеми работничките плати, не за 40, и за 140 отсто или најмалку за 78 отсто. Меѓутоа манипулациите со кои се обидуваат да нѐ напаѓаат нас синдикатите кои протестираме за зголемување на работничките плати, а тие уживаат во удобните кабинети и во удобните фотелји, мислам дека е несериозно и затоа и граѓаните имаат таква реакција“,
кажа Трендафилов.
Маршот продолжи кон финалната дестинација – зградата на Владата. Во реката луѓе, препознатливи ликови кои со години се борат за работничките права.
„Безобразно е усогласувањето на платата коешто ќе биде сега во март, значи за работникот се покачува 1 800 денари, а за функционерите од 200 евра, така? Така да мислам дека е безобразно. Пак ќе речам, функционер со 2 000 евра плата да му кажува на работник којшто работи од понеделник до сабота, 8 часа неделно дека му се доста тие 400 евра. Повеќе од безобразие е“,
рече Ампева.
Неколку часа пред протестот, Ампева експлицитно побара од политичките партии да се воздржат од политизирање на граѓанскиот протест.
„Не можев да се воздржам, бидејќи во секој протест, за секој марш, дали било за Осми март, дали било Шарена револуција, што и да е, кога тие ќе се приклучат или кога тие ќе дадат поддршка на некој протест, го делегитимираат на некој начин протестот. Така да фала им досега за сѐ што направија за работниците, меѓутоа време е да се тргнат настрана, да ги остават работниците конечно да ги бараат своите права. Толку е“,
изјави Ампева.
На финалниот пункт, атмосферата кулминираше, но не со славје, туку со ултиматум.
„Таргетирани блокади на одредени институции и на одредени локации! И да ги обесхрабрам, можете да правите колку сакате притисок. За да блокираме нешто ни се потребни 21 човек на улица. На две локации по 21 човек, 42-ца. Тука има многу повеќе од 21 човек! Ќе ве блокираме како што нѐ блокирате вие!“,
рече Трендафилов.
Сојузот на синдикати на Македонија предупреди оти ова е последниот мирен марш. Доколку нема слух за зголемување на минималната плата на 600 евра, следуваат блокади на витални институции, генерален штрајк и собирање десет илјади потписи за предлагање закони за намалување на функционерските и зголемување на работничките плати.