На вечерата во Брисел во средата меѓу амбасадорите на ЕУ и шефот на кабинетот на претседателката на Комисијата Урсула фон дер Лајен, Бјорн Зајберт, тие разговараа за проширувањето. Сепак, предлогот на Комисијата за забрзување на членството за земјите кандидатки преку процес наречен „обратно проширување“ – доделување членство во ЕУ со ограничени привилегии и право на глас – беше насилно отфрлен, според тројца дипломати на ЕУ
Кога станува збор за прием на нови членки во ЕУ, Европската комисија има еден главен приоритет: да се осигури дека ниту една надеж нема да се претвори во следната Унгарија. За да се постигне тоа, планот е Црна Гора, која е близу до завршување на преговорите за членство, да се искористи како заморче, пишува „Политико“.
Црногорскиот претседател Јаков Милатовиќ во изјава за „Политико“ рече дека се разговара за тоа како би изгледало ова со ЕУ и земјите членки, вклучително и за време на неодамнешната посета на Ирска, која ќе претседава со Советот на ЕУ во втората половина од годинава.
Комисијата сака да стави долгорочни заштитни мерки во договорот за пристапување на Црна Гора за да се осигури дека блокот може да одговори ако малата балканска земја заостане во демократијата или владеењето на правото, изјави функционер на Комисијата за „Политико“.
„Ова ќе биде договорот за пристапување што ги дефинира идните договори за пристапување“,
рече функционерот на ЕУ.
Црна Гора не е единствената земја што се бори за членство во ЕУ. Украина се залага членството во ЕУ во 2027 година да биде вклучено во мировниот договор со Кремљ, а Исланд треба да одржи референдум за рестартирање на преговорите за членство во ЕУ.
Но, Милатовиќ рече дека никој навистина не знае каков ќе биде текстот на крајот. Подгорица чека Комисијата да обезбеди повеќе информации, додаде тој.
Дебатата во седиштето на Комисијата во Берлејмонт е за тоа какви се лекциите што ги научивме од проширувањето во 2004 година, рече претставникот на Комисијата осврнувајќи се на времето кога Унгарија, Словачка и осум други земји се приклучија на блокот.
„Дали нашата Унија има способност да одговори на чекорите наназад? Не баш“,
додаде тој.
Унгарија се покажа како некаков поучен пример за ЕУ. Будимпешта под водство на Виктор Орбан беше „трн во окото“ на блокот и минатиот месец го блокираше 20. пакет санкции на ЕУ против Русија и спасувачкиот појас од 90 милијарди евра за Киев.
Приоритет на Комисијата сега е да се осигури дека Црна Гора и другите нови членки нема да се претворат во Унгарија 2.0. Договорот за пристапување на Црна Гора – всушност правилата според кои земјите се приклучуваат кон ЕУ – ќе го изготви работна група организирана од кипарското претседателство на Советот, со придонес од сите земји членки на ЕУ.
Портпаролот на кипарското претседателство одби да каже кога ќе биде формирана работната група. Но, претставник на Комисијата изјави за „Политико“ дека тоа ќе биде во рок од неколку недели, а двајца европски дипломати потврдија дека се очекува овој месец.
Комесарката за проширување Марта Кос изјави за „Политико“ дека Комисијата моментно е во последната фаза од подготовката на нацрт-договор, без да даде временска рамка.
Единствената пречка е Франција, рече еден од дипломатите. Париз одбива да даде зелено светло за изготвување на договорот за пристапување и зазема ултрапретпазлив пристап кон проширувањето на ЕУ пред претседателските избори во 2027 година, изјави за „Политико“ друг висок дипломат на ЕУ.
„Сите се обидуваат да ја убедат Франција да биде согласна со тоа“,
рече трет дипломат.
Прашањето за ветото
Малку е јасно каква форма ќе имаат заштитните мерки на ЕУ.
„Се појавуваат некои идеи, но никој не излезе со вистински предлог“,
изјави за „Политико“ европски дипломат вклучен во дискусиите.
Некои од првичните предлози вклучуваат суспендирање на правото на вето доколку Црна Гора и другите нови членки ги прекршат основните вредности на ЕУ, особено владеењето на правото, рече дипломатот. Друга тема на дискусија зад сцената е колку долго треба да останат на сила заштитните мерки.
„Постоеја заштитни клаузули за земјите што се приклучија во 2004 година, за теми како што е неспроведувањето на правилата за внатрешен пазар, но тие можеа да се активираат само три години по пристапувањето и не беа многу робусни“,
рече дипломатот.
Единствената црвена линија за Црна Гора се ограничувањата на нејзиното право на глас, изјави црногорски функционер за „Политико“. Подгорица нема проблем ако ЕУ ѝ наметне други заштитни мерки, но не би сакала да се откаже од својот глас на масата за донесување одлуки.
На вечерата во Брисел во средата меѓу амбасадорите на ЕУ и шефот на кабинетот на претседателката на Комисијата Урсула фон дер Лајен, Бјорн Зајберт, тие разговараа за проширувањето. Сепак, предлогот на Комисијата за забрзување на членството за земјите кандидатки преку процес наречен „обратно проширување“ – доделување членство во ЕУ со ограничени привилегии и право на глас – беше насилно отфрлен, според тројца дипломати на ЕУ.
Домашни конфликти
Сето ова зависи од тоа Црна Гора да ја исполни својата амбициозна цел да стане 28. членка на блокот до 2028 година. За да го стори тоа, таа мора да донесе многу закони за да се усогласи со правилникот на ЕУ.
Но, молскавично брзото темпо на реформите предизвикува внатрешни политички конфликти. Минатиот месец, црногорскиот претседател ги критикуваше пратениците за тоа што ги усвоија законите без правилно да ги прочитаат или дебатираат, првично одбивајќи да ги потпишат пред да попуштат.
„Не е европски стандард дека во основа само кревате рака [и] ја добивате платата“,
изјави Милатовиќ за „Политико“ додавајќи дека дури и ако законодавството е потребно за пристапување кон ЕУ, пратениците сепак треба да ја извршат својата длабинска анализа.
„Вистина е дека Црна Гора ефикасно ја препушта својата демократија на Брисел. Но, таа нема избор ако сака да се приклучи кон ЕУ до 2028 година“,
рече друг европски дипломат.
И покрај темпото со кое се движи Црна Гора, дали може да се приклучи до 2028 година е под знак прашалник. Подгорица има 20 од 33 поглавја за пристапување што треба да ги затвори и треба да го затвори следното – Поглавје 21, за трансевропските мрежи – во март, изјави црногорски функционер.
Се очекува уште четири да бидат затворени во јуни. Тоа би ѝ дало шест месеци за да ја постигне својата цел за затворање на преостанатите 15 поглавја до крајот на 2026 година, по што сите 27 сегашни земји членки на ЕУ – вклучувајќи ја и Унгарија – ќе треба да го ратификуваат своето членство, што е долг процес сам по себе.
Службеникот на Комисијата потврди дека амбициозната цел за членство на Црна Гора е технички можна, особено со цврстата посветеност на Подгорица.
„Но, тука е политиката, а потоа и животот“,
рече службеникот.
Милатовиќ се согласи дека задачата што претстои е голема.
„Не е толку лесно да се завршат 20 поглавја во следните помалку од 10 месеци. И тука навистина треба да работиме уште повеќе од она што се прави сега“,
рече црногорскиот претседател.