Во врска со распределбата на средства за платено политичко рекламирање, Државниот завод за ревизија има забелешки и за начинот на кој се дели, условно кажано, колачот државни пари помеѓу учесниците во кампањата. Оттаму сметаат дека распределбата на средствата, според принципот 45%, 45%, 7% и 3%, не обезбедува објективни критериуми за распределба на јавните средства бидејќи, како што се наведува, им дава значителна предност на најголемите парламентарни партии и ги ограничува можностите на другите партии и независните кандидати да ги претстават своите програми на радиодифузерите, електронските и печатените медиуми
Во делот за јавните набавки, ревизорот, меѓу другото, нотира дека во текот на 2024 година биле исплатени пари за набавка на стоки и услуги во вкупен износ од 3 217 000 денари или околу 52 000 евра, без спроведена постапка за јавна набавка, односно без распишан тендер
Пренамена на пари за платено политичко рекламирање наместо за други изборни активности, јавни набавки спроведени без распишан тендер, несоодветен простор за чување на доверливиот изборен материјал и несоодветна постапка за набавка на софтвер за сумирање и објава на изборни резултати. Ова се дел од недоследностите што ги нотира Државниот завод за ревизија (ДЗР) во извештајот за извршената ревизија во Државната изборна комисија (ДИК) за 2024 година.
Имено, со извршената ревизија за годината кога во земјава се одржаа парламентарни и претседателски избори, државниот ревизор изразува неповолно мислење во однос на реалноста и објективноста на финансиските извештаи и за усогласеноста со законската регулатива, упатствата и воспоставените политики.
„Пописот на средствата и обврските не е извршен на начин пропишан со законските и подзаконските акти; не е извршена процена на вредноста на дел од недвижностите; планирањето и одобрувањето на средствата за спроведување на изборите во 2024 година не се врши согласно законски утврдениот сооднос; ненавремено и некомплетно доставување на потребната документација за трошоците за спроведените изборни дејствија на изборните органи; не е назначен генерален секретар; набавени се стоки и услуги за кои не е спроведена јавна набавка и недоследна примена на одредбите од Законот за јавни набавки при набавка на софтверско решение за сумирање и објава на изборни резултати“,
се недоследностите што ги нотира државниот ревизор.
Така, во однос на планирањето и распределбата на пари за спроведување на изборите во 2024 година, Државниот завод за ревизија утврдил дека средствата наменети за платено политичко рекламирање учествуваат со повисок процент од законски предвидениот, како во однос на планирањето така и со распределбата.
Поради ова, според државниот ревизор, имало прелевање на 129 453 000 денари или околу 2,1 милион евра, кои наместо за „други изборни дејствија“ завршиле за исплата на трошоци на платено политичко рекламирање на учесниците во изборните кампањи.
„Извршената анализа на податоците покажуваат дека планирањето и одобрувањето на средствата за спроведување на изборите во 2024 година не е согласно членот 88 од Изборниот законик. Имено, при планирањето, наместо 33,33% од средствата на оваа програма да бидат наменети за надомест на трошоците на учесниците во изборната кампања за платено политичко рекламирање, планирани се 50% од средствата, додека за други изборни дејствија наместо 66,67% планирани се 50% од средствата. Во одобрените буџетски средства за програмата, средствата за платено политичко рекламирање учествуваат со 43%, а средствата за други изборни дејствија учествуваат со 57%. Ваквата состојба има за ефект прелевање на 129 453 000 денари наменети за други изборни дејствија, за исплата на трошоци за платено политичко рекламирање на учесниците во изборните кампањи“,
се наведува во извештајот.
Во врска со распределбата на средства за платено политичко рекламирање, Државниот завод за ревизија има забелешки и за начинот на кој се дели, условно кажано, колачот државни пари помеѓу учесниците во кампањата. Од ДЗР потсетуваат дека согласно членот 76-д од Изборниот закон најмногу од средствата, односно 45 отсто, може да искористат двете најголеми политички партии од позицијата кои на последните парламентарни избори освоиле најмногу гласови, а идентичен процент им следува и на двете најголеми партии од опозицијата. Потоа, најмногу седум проценти од средствата може да искористат политичките партии во Собранието кои на последните избори не освоиле доволно пратеници да формираат пратеничка група, а најмногу три проценти се наменети за партиите што не се застапени во парламентот.
Од Државниот завод за ревизија сметаат дека ваквата распределба на средствата, според принципот 45%, 45%, 7% и 3%, не обезбедува објективни критериуми за распределба на јавните средства бидејќи, како што се наведува, има дава значителна предност на најголемите парламентарни партии и ги ограничува можностите на другите партии и независните кандидати да ги претстават своите програми на радиодифузерите, електронските и печатените медиуми.
„Одредбата за склучување на претходен писмен договор помеѓу учесниците во изборната кампања создава можност распределбата на средствата да се врши на различен начин и процент помеѓу политичките партии во позиција/опозиција/политичките партии во Собранието на Република Северна Македонија кои на последните избори за пратеници не освоиле доволно пратеници да формираат пратеничка група/политичките партии кои не се застапени во Собранието или кандидати, без притоа да постои јасно утврдени мерливи критериуми за распределба на овие средства“,
нотираат од ДЗР.
Државниот ревизор утврдил и неусогласености со законската регулатива и во однос на планирањето и спроведувањето на годишниот план за јавни набавки на Државната изборна комисија.
Во овој дел, ревизорот, меѓу другото, нотира дека во текот на 2024 година биле исплатени пари за набавка на стоки и услуги во вкупен износ од 3 217 000 денари или околу 52 000 евра, без спроведена постапка за јавна набавка, односно без распишан тендер.
Ова, како што се наведува во извештајот на ДЗР, не е во согласност со членот 40 став 1 и 6 од Законот за јавни набавки, во кој е уредено дека договорните органи во текот на годината можат да вршат набавки на стоки, услуги и работи без спроведување на постапка, при што вкупната вредност на овие набавки во тековната година не смее да надмине 12 илјади евра во денарска противвредност.
„Набавката на стоки и услуги без спроведена јавна набавка не обезбедува почитување на начелата содржани во член 3 од ЗЈН кои се однесуваат на потребата од обезбедување на конкуренција меѓу економските оператори, еднаков третман и недискриминација, транспарентност и интегритет во процесот на доделување на ЈН, како и рационално и ефикасно искористување на средствата во постапките за доделување на договори за ЈН“,
забележуваат од ДЗР.
Во врска со набавката на софтверско решение за сумирање и објава на изборните резултати, државниот ревизор, како што се наведува во извештајот, утврдил дека по спроведена јавна набавка е склучен договор во вредност од 5 480 000 денари или околу 89 000 евра без ДДВ.
Сепак, од увидот во документацијата, ревизорите констатирале дека предметот на набавката не бил опишан на јасен, недвосмислен, целосен и неутрален начин, „кој ќе обезбеди споредливост на понудите во поглед на условите и барањата утврдени од договорниот орган согласно член 82 од ЗЈН (Законот за јавни набавки)“.
Имено, ревизорот утврдил дека предметот на набавката, односно софтверското решение, бил различно насловен во одлуката за јавна набавка и во техничката спецификација.
„Притоа, описите се различни во однос на обемот и целта на набавката. Предметот на набавката е стока, но во деловните книги на ДИК не е евидентирана набавка на нематеријални средства, со образложение дека се работи за набавка на времено користење/изнајмување на софтверско решение за сумирање и објава на изборни резултати“,
се вели во извештајот.
Дополнително договорот за доделување на јавната набавка бил склучен пред да биде доставена банкарска гаранција. Ова, како што се забележува во извештајот, не е во согласност со тендерската документација каде што е предвидено дека услов за потпишување на договорот е избраниот понудувач да достави банкарска гаранција за квалитетно извршување на договорот во висина од 5 отсто од вредноста на договорот, како и со член 116 од Законот за јавни набавки, каде што е уредено дека договорот се склучува согласно со условите утврдени во тендерската документација и понудата.
„Ваквото постапување не обезбедува доследно почитување на принципите на транспарентност, еднаков третман и пропорционалност утврдени во ЗЈН“,
заклучува ревизорот.
Целиот извештај на ДЗР за ревизијата во Државната изборна комисија за 2024 година можете да го прочитате на следниот линк.