Планирана е изградба на гасни електрани во Битола – со капацитет од 250-300 мегавати и во Неготино – со капацитет од 350 до 450 мегавати, што според првиот човек на ЕСМ е сосема доволно како базна енергија во иднина
Генералниот директор на „Електрани на Северна Македонија“ (ЕСМ), Лазо Узунчев, во интервју за емисијата „360 степени“ на МРТ 1 рече дека не го знае одговорот на прашањето зошто никогаш не се реализира набавка на сопствена механизација за компанијата, пред сè за потребите на РЕК „Битола“.
Тој додаде дека таква шанса е веќе испуштена и дека сега нема никаква логика за таков чекор.
Узунчев: Ова е добро прашање за кое во овој момент навистина не го знам одговорот. Можам само да шпекулирам, меѓутоа не би сакал да навлезам во шпекулации. Факт е дека во 2017 година, на почетокот…
360°: Идејата е дека, веројатно, на сите раководства им било многу поисплатливо да ангажираат надворешна механизација отколку да решат да купат своја.
Узунчев: Не на сите, само на оние помеѓу 2017 и 2024 година, затоа што во 2017 година бил распишан тендер за набавка на механизација, кој е поништен во крајна фаза на реализација со новиот директорот што доаѓа на чело на компанијата во август 2017 г.
360°: Беше распишан, мислам дека и во меѓувреме, меѓутоа потоа нешто се случи, се одложи тој процес поради случајот со „Трансмет“, мислам дека очекувањата беа дека од таа компанија дел од механизацијата ќе заврши кај „Електрани“, меѓутоа тоа не се случи. Но, еве, сега вие можеби имате шанса да набавите нова механизација.
Узунчев: Не. Јас, односно ние, немаме шанса бидејќи шансата е пропуштена на времето. Во услови кога ние имаме уште многу мал период за експлоатација на рудниците и работа на термоблоковите, во овој момент нема никаква логика ние да набавуваме механизација што е во рангот на вредност помеѓу 200 и 300 милиони евра.
На прашањето дали ова значи дека РЕК „Битола“ и ТЕЦ „Осломеј“ ќе бидат затворени до крајот на 2030 година, Узунчев одговори дека од меѓународната заедница ќе се бара пролонгирање на тој рок.
Узунчев: Сè зависи од тоа дали ќе успееме да добиеме пролонгирање од меѓународната заедница, од релевантните институции во меѓународната заедница, пролонгирање на тој рок. За жал, нашите претходници имаат потпишано заем за ликвидност во износ од сто милиони евра кон ЕБОР што, меѓу другото, предвидува и транзиција кон обновливи извори на енергија и затворање на рудниците и на термоблоковите заклучно со 31 декември 2030 година.
360°: Вие ќе барате пролонгирање, и веројатно тоа нема да биде за една-две години, ќе биде за пет, за десет години. Нели тоа го прави логично прашањето – зошто не влезете во набавка на дополнителна механизација?
Узунчев: Од моментот на потпишување на договор со кој било добавувач до моментот на испорака е помеѓу три и четири години. Ние прво немавме средства за таква набавка, ниту во овој момент ги имаме за да можеме да ги обезбедиме ќе треба да се позајмиме. Ниту една институција, банкарска, во Европа ни во нашата држава нема да нè финансира за набавки што се поврзани со експлоатација и производство на електрична енергија од јаглен. Доколку ги обезбедиме таквите средства, ние таа опрема, и денеска да го распишеме тендерот, нема да ја добиеме пред 2030 година.
Со оглед дека транзицијата кон обновливи извори на енергија, иако пролонгирана, мора да се случи, го прашавме Узунчев што е реално да се очекува на тој план во Битола и Неготино. Тој рече дека ЕСМ се во голема инвестициска офанзива.
Узунчев: Во овој момент ја реализираме втората фаза од ветерниот парк во Богданци, нови 13,6 мегавати производствен капацитет што треба да биде на мрежа во втората половина на 2027 година. Таму следува трета фаза од нови 50 мегавати кои би ги имале до крајот на 2029 година. Тоа е во делот на ветерниот парк во Богданци. Пред склучување сме на договор со изведувачот што треба да ги гради новите фотонапонски електрани во Битола и во Кичево. Значи, станува збор за ‘Битола 1’ со капацитет од 20 мегавати и Кичево, односно ‘Осломеј 2’ со капацитет од десет мегавати. Оперативни ќе ги имаме кон крајот на 2027 година.
360°: Но, сето ова за што досега зборувате не е т.н. базна енергија, што е основата ако сакаме да зборуваме за стабилен и предвидлив енергетски сектор.
Узунчев: ‘Битола 1’, термоелектрана која во комбиниран циклус ќе произведува и електрична и топлинска енергија за потребите на централното греење во градот Битола, очекуваме да биде на мрежа до крајот на 2030 година. Се работи за капацитет помеѓу 250 и 300 мегавати, во зависност од податоците што ќе ги исфрли физибилити студијата. Веќе добивме грант од 2,4 милиони долари од Светска банка кои ќе го искористиме за изработка на физибилити студијата, за избор на консултант и целокупната проектна документација поврзана со овој проект.
360°: Во 2030 година велите ќе биде на мрежа?
Узунчев: Да, тоа е оптимистички. Веќе имавме неколку состаноци со Светска банка на оваа тема. Тие го препознаваат приоритетот и итноста за една таква работа и ни стојат на располагање да ни помогнат во сите процеси поврзани и со документацијата, со начинот на спроведување на тендерите и обезбедувањето на гасни турбини од реномирани производители за да можеме да имаме оперативно до 2030 година.
360°: Со колкав капацитет во моментот работи еден блок на РЕК „Битола“ на јаглен?
Узунчев: Просечната моќност со која ги „возиме“ блоковите е околу 140 до 150 мегавати.
360°: Значи, оваа инвестиција би требало да супституира два блока од актуелниот капацитет и моќност на блоковите во РЕК „Битола“. Што е со Неготино?
Узунчев: За Неготино планираме гасна електрана која во комбиниран циклус ќе ја задвижува и парната турбина на ТЕЦ „Неготино“ и она што во моментов го имаме како ладна резерва на мазут да го трансформираме во целосен производствен капацитет на гас.
360°: Со каков капацитет?
Узунчев: Во зависност од очекуваните податоци што треба да ги исфрли физибилити студијата, очекуваме да биде помеѓу 350 и 450 мегавати.
Ако во Неготино се изгради електрана со моќност од 350 мегавати, а во Битола од 250 мегавати, Узунчев рече дека тоа би била доволна моќност за земјава во делот на базната енергија. Потсети и на проектите што се развиваат паралелно.
Узунчев: Имајте предвид дека имаме и неколку хидропроекти кои паралелно ги развиваме, како што се „Козјак 2“ и „Козјак 3“ и долгоочекуваниот грандиозен проект „Чебрен и Галиште“.
360°: Има ли таму нешто, се движи ли? Слушаме многу идеи, но досега не се случи ништо конкретно.
Узунчев: Се работи на овој проект. Вие знаете дека во минатото имало многу физибилити студии, многу можности да се реализира и досега ништо не е реализирано.
360°: Претходната влада стигна дури пред одлука и пред потпишување договор.
Узунчев: Па, не би сакал да навлезам во аспектите на таа иницијатива бидејќи таму многу работи не беа како што треба, меѓутоа дефинитивно оваа влада е на линија да се даде апсолутен приоритет на овој проект кој може да ни ги задоволи потребите од производство на електрична енергија за идните генерации.
360°: Една од тезите беше дека ова треба да биде наш, домашен, државен капацитет. Ја држите ли и вие таа линија?
Узунчев: Видете, дали ќе биде тоа сто проценти инвестиција на АД ЕСМ или ќе биде некоја друга форма, во конкретниот случај зависи од повеќе работи. За моја среќа, не сум јас тој што треба тие работи да ги коментира. Она што мене најмногу ме радува е што веќе сме во поодмината фаза од иницијалното договарање во врска со тој проект и јас очекувам дека веќе во наредниот период точно ќе се знае на кој начин ќе биде изграден овој мегапроект.
Узунчев рече дека со ваквата транзиција, кога ќе дојде време, капацитетите што работат на јаглен ќе бидат ремонтирани и конзервирани за да бидат ладна резерва.
Узунчев: И со „Битола 1“ гасната електрана и со Неготино, една гасна електрана ние ќе добиеме нови производствени капацитети коишто фактички ќе треба да го заменат сегашното производство на електрична енергија од јаглен, односно од мазут. Она што е извесно е дека ние и понатаму, додека можеме, ќе го користиме производството на електрична енергија од термоблоковите во Битола, а оној момент кога ќе добиеме сигнал дека треба да го намалуваме производството и во одреден момент да го згаснеме, ние целосно ќе ги ремонтираме и ќе ги конзервираме за да бидат ладна резерва.
360°: Ќе имате ли дозвола за тоа од европските партнери?
Узунчев: Зашто да не?! Земете го случајот со Германија. Сите нивни термопостројки се конзервирани и служат како ладна резерва.