Пакистан, Турција и Саудиска Арабија потпишаа пакт за заемна одбрана во услови на зголемени тензии во Персискиот Залив. Договорот беше склучен во Мека од страна на саудискиот престолонаследник Мохамед бин Салман, турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган и пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф. Според идентичните соопштенија на трите земји, секој вооружен напад врз една од нив ќе се смета за напад врз сите, а пактот има за цел зајакнување на заедничките интереси во областа на безбедноста.
До потпишувањето на документот доаѓа по неколкумесечна ескалација во Блискиот Исток, одбележана со војната меѓу САД и Иран и серија напади врз сојузниците на Вашингтон. Саудиска Арабија соопшти за жртви при ноќен напад од страна на јеменските Хути, а според медиумски информации Ријад очекува нови координирани удари од ирачките милиции и Хутите – групи кои се сметаат за сојузници на Иран.
Пакистански извори нагласуваат дека пактот не е насочен против Иран и би добил особено значење само доколку САД се повлечат од регионот и Саудиска Арабија се почувствува поранлива во однос на Израел. Ријад и Анкара исто така уверуваат дека договорот не е насочен против конкретна држава. Ријад негираше и каква било поврзаност на договорот со „нуклеарни амбиции“.
Според експерти, пактот испраќа сигнал како до Техеран, така и до Вашингтон, кој се доживува како сè помалку сигурен партнер.
„Овој договор е еден од најјасните знаци досега дека Блискиот Исток се оддалечува од безбедносниот систем организиран целосно од САД“, коментира Андреас Криг од Кралскиот колеџ во Лондон. Аналитичарите сметаат дека пактот ги поддржува амбициите на Саудиска Арабија да се етаблира како гарант на регионалната безбедност, додека Турција и Пакистан се стремат да го зголемат своето влијание и да привлечат саудиски инвестиции.
Некои набљудувачи го гледаат договорот како реакција на новата стратешка линија на Техеран, кој се стреми да доминира во регионот на Персискиот Залив и да ги контролира клучните поморски патишта како Ормускиот Теснец и Баб ел-Мандеб. За Саудиска Арабија, најголемиот извозник на нафта во светот, отворените поморски патишта се од животно значење. Црвеното Море и Баб ел-Мандеб станаа алтернативни рути откако Иран повторно го блокираше Ормускиот Проток во јули. Во меѓувреме, Хутите, поддржани од Иран, воведоа блокада за саудиските бродови и ја загрозуваат навигацијата во Баб ел-Мандеб.
До склучувањето на договорот меѓу Ријад, Исламабад и Анкара доаѓа и во момент кога се наѕира можен напредок во врска со Ормускиот Проток. Техеран изјави дека постигнал договор со Султанатот Оман за нова рута за транзит на бродови. Иранските власти сепак предупредуваат дека секое повторно отворање на протокот ќе зависи од Вашингтон, кој воведе блокада на иранските пристаништа.
Паралелно со поморските закани, Саудиска Арабија е подложена и на напади и на своја територија. Хутите ја нападнаа нафтената инфраструктура, а коалицијата предводена од Ријад и здружена со владата на Јемен ги обвини бунтовниците за гранатирање на граничниот регион Наџран, при што беа ранети 11 цивили – што е најсериозниот напад од примирјето во 2022 година.
Според новиот трилатерален договор, не се предвидува распоредување на турски војници во Саудиска Арабија. Пактот се фокусира на трансфер на технологии од Турција кон Саудиска Арабија и Пакистан, размена на разузнавачки информации и развој на противвоздушни капацитети, при што се очекува саудиски средства да се прилеат во турската одбранбена индустрија. Турција, иако е членка на НАТО, одржува и билатерални договори за безбедност со земји надвор од алијансата, вклучувајќи ги Азербејџан и Саудиска Арабија, и учествува во антитерористичка мисија иницирана од Ријад. Анкара има и воена база во Катар.
Пакистан и Турција со години водат борба против вооружени групи, кои ги дефинираат како терористички, во и надвор од сопствените граници. Во Јемен, Саудиска Арабија војува повеќе од една деценија против Хутите, кои ја зазедоа земјата во 2014 година и денес контролираат големи делови од северната територија, вклучувајќи го и главниот град Сана. Конфликтот повторно се вжешти по серијата нови саудиски воздушни напади, и покрај неофицијалното примирје кое е во сила од 2022 година.