Дали сме потрошувачи од втор и трет ред во Европа?

Автор: Зоран Јованоски | пред 3 недели | In depth

Има ли разлика во крем од лешници, шампон, прашок за перење, од идентичен бренд, купени во Македонија, во Грција и во Хрватска? 360 Степени истражуваше – дали македонските се потрошувачи од втор, па и трет ред во Европа?

„Има производи за Европска унија и производи за Балканот. Има навистина голема разлика.“

„Се увезуваат неквалитетни работи, а скапи.“

„Тоа е дискриминација на пазарот. Тоа е нелојална конкуренција. Во Америка за тоа постојат драконски казни,“ велат граѓаните со кои поразговаравме.

Во Македонија никој не направил детални лабораториски анализи со кои ќе се провери дали сме дискриминирани со квалитетот на производите.

„Ние се договоривме и со граѓанскиот сектор тие да спроведат едно такво испитување,“ изјави в.д. директорот на Агенцијата за храна и ветеринарство Зоран Атанасов.

„Ние како организација мислиме дека Агенцијата за храна, ако се зафати со ова, сигурно таа би се зафатила, на повисоко политичко ниво,“ смета претседателката на Организација на потрошувачи на Македонија Маријана Лончар Велкова.

Во Европската унија ова е жешка тема. Неколку земји - членки со свои испитувања докажаа дека и на паразот без граници, производите не се исти за сите.

„Кога е во прашање квалитетот на производите очигледно тие граници се уште се многу остри,“ смета Билјана Борзан – европратеничка од Хрватска.

Какви производи пласираат големите светски брендови на нашиот пазар? Дали граѓаните на Македонија купуваат навидум исти, а во суштина, различни производи?

Во недостиг на официјални анализи, 360 Степени се обиде да го провери она за што јавноста одамна се сомнева. Купивме производи на познати светски брендови кои можат да се најдат во било кој поголем маркет кај нас. За да направиме споредба, ни требаа исти примероци, но од европскиот пазар. Најблиска таква дестинација за нас е Грција.

Во еден солунски маркет купивме десеттина производи. Ќе се обидеме да провериме дали производите купени во двете земји се со исти карактеристики.

Дел од истите производи како прашок за перење, крем од лешници и шампон за коса набавивме и од Хрватска.

Нашето мини - истражување го продолживме кај Нена Никовска, која има свое фризерско студио во Скопје. Во овој бизнис е речиси 30 години.

„Точно знам со што имам работа и каков е производот. Не можам да се излажам во ниту еден поглед во квалитетот на шампонот, бојата и слично,“ тврди Никовска.  

Таа го тестираше шампонот од познат светски бренд, но купен во различни земји.

„Кога миев со грчкиот шампон косата беше помека, полесна и полесно се расчешлуваше, додека нашиот шампон е со иста амбалажа, но косата беше покрута, тоа веднаш се воочи,“ објаснува Никовска која забележува и други разлики.  

„Една иста боја, на пример, во Грција кога ќе ја купиш е еден квалитет, а тука е друг. Тоа самите клиенти што ги купуваат производите го чувствуваат. Исто со омекнувачите или прашокот за перење, има голема разлика.“

Во Хрватска, една од земјите која со лабораториски анализи докажа различен квалитет кај производи од ист бренд, дебатата започна токму по едно новинарско истражување.    

„Најпрво добивав информации од самите граѓани било во непосредна комуникација или на социјалните мрежи дека луѓето забележуваат одредени разлики како кај прехранбените производи, така и кај хигиенските производи, детергентите, техничката стока, автомобилите, значи широк дијапазон на производи беше во прашање,“ разкажува европарламентарката од Хрватска Билјана Борзан. Таа иницирала лабораториски истражувања на 26 производи купени во Хрватска и во Германија. Резултатите покажале дека повеќе од половината од производите кај нив се со послаб квалитет, а дел се и поскапи.

„Одевме на варијантата лаборантите со нивните службени возила и транспортни ладилници, да одат да ги купат производите. Се внимаваше да бидат од иста серија, ист датум на производство и рок на траење за да не може произведувачот да се правда дека имало разлика во производството. Значи внимававме да биде истата серија. Потоа, сето тоа се транспортираше од Германија во Хрватска и во тие лаборатории се правеа анализите,“ вели Борзан.

Резултатите од анализите ги претставила пред колегите од западна Европа. Дел од нив биле изненадени зашто мислеле дека производи од исти брендови, но со послаб квалитет се извезуваат само надвор од ЕУ. Други, пак, воопшто не верувале дека тоа е можно.

„Да речеме, еден колега од Германија упорно тврди дека тој проблем не постои затоа што, на пример, Германците сакаат средството за чистење да им мириса на хлор, а Французите на лаванда. Јас немам ништо против дел од производите да се прилагодуваат кон потребите на локалното население, но мене ме интересира дали тој производ за чистење еднакво квалитетно чисти. Не е важно дали мириса вака или онака, но производот да не биде направен од поевтини суровини, а да се пласира по иста или повисока цена,“ рече Борзан.

Сепак, задоволна е од реакцијата на Унијата. Особено што проблемот стана дел од годишниот говор на претседателот на Европската комисија Жан Клод Јункер и што е обезбеден буџет за решавање на овој проблем.

А, Хрватска не е сама во оваа битка. Уште 7 држави - членки од таканаречениот „источен пазар“ утврдиле двојни стандарди кај некои производители како доказ за нефер третман на потрошувачите од единствениот европски пазар. Под притисок на овие земји неодамна во Братислава се одржа европски „Самит за производи со ист квалитет за сите“.

„Во Унијата на еднаквите не можеме да имаме потрошувачи од втора класа, “ порача Вера Јурова - Еврокомесарка за правда, заштита на потрошувачи и родова еднаквост.

Но, ако е вака во Европската унија, какви ли производи завршуваат на пазарот во Македонија? На ова прашање никој не можеше со сигурност да одговори зашто кај нас не се направени испитувања. Граѓанскиот сектор и институциите засега се заинтересирани само дали она што стои на декларацијата одговара со составот на производот. Тоа го анализира Агенцијата за храна и ветеринарство.

„Точно е. Граѓаните сакаат да знаат дали јадат соодветна храна или не, според параметрите на европските или македонските стандарди. Тоа е убаво и затоа ќе го направиме со дел од производителите и граѓанскиот сектор. Меѓутоа, според нашите прописи, основно е означувањето на храната, дали тоа што е обележано на етикетата се содржи внатре во тој процент, како што е декларирано. Тоа е основата за нас,“ тврди Зоран Атанасов – в.д. директор на Агенција за храна и ветеринарство.

Од Агенцијата најавуваат споредбени анализи на домашниот и европскиот пазар в година, но сметаат дека иницијативата треба да потекне од граѓанскиот сектор, во случајов од Организацијата на потрошувачи на Македонија. Но, оттаму имаат поинаков став.  

„Во Република Македонија го имаме овој проблем, го имаме детектирано. Ние сега треба да одиме во Грција, да земеме производи од таму, па да ги анализираме овде. Прво етикетите, а потоа да се дадат на лабораториска и хемиска анализа тие производи. Ова ќе трае временски и е доста скапо. Затоа ние како организација мислиме дека Агенцијата за храна, ако се зафати со оваа работа, сигурно таа би ја работела и сигурно на некое повисоко политичко ниво, иако Македонија не е членка на Европската унија,“ смета претседателката на Организацијата на потрошувачи на Македонија Маријана Лончар Велкова.

Лончар смета дека земјава може да ги почека анализите што ги прават европските земји, а потоа да одлучи како ќе дејствува. Се согласува со тврдењето на Агенцијата за храна дека за сега е поважно да се испитува дали квалитетот соодветствува со декларираното.

На прашокот за перење што го купивме во Македонија со тежина од 2 килограма има декларација од производителот дека е за 20 машински перења. Пакувањата од истиот бренд купени во Хрватска и во Грција содржеа 50 односно 180 грама помалку. Но, и покрај помалата количина, на амбалажата пишува дека се предвидени – едниот за 28, а другиот за 30 перења. Или – идентичен бренд, помала количина, а многу подобар квалитет.

Со прашокот за перење направивме и мал експеримент. Познато е дека дамката од ајвар е тешка да се извади. Извалкавме три крпи и ги перевме секоја посебно, со истиот прашок од познат производител купен во три различни земји. По три испрани машини разликите можете да ги видите во видеото. Дамката број 1 е од Македонија, број 2 од Грција и број 3 од Германија.

„И обичен потрошувач ќе сфати. Ако му донесете некаков крем од Австрија и од Македонија кои се разликуваат кај тој бренд, сигурно дека ќе го почувствува тоа. Исто и кај детергентите и кај шампоните. Ние тоа го слушаме во секојдневниот живот. Кажуваат луѓето дека се разликува кога ќе го купиш таму,“ вели Лончар Велкова.  

Организиравме и дегустација. Во три чинии ставивме од кремот на ист производител, со исто пакување, само од различни земји. Како број еден го обележавме оној што го купивме во Македонија, број два е од Грција, а број три од Хрватска. Еве ги импресиите на случајните дегустатори.

„Голема разлика воочив. Вкус, арома, квалитет, се воочува. Иако се исти, сепак се различни. Можам да кажам дека третиот примерок е најдобар.“

„Кремот број 1 е најмек, а во конзистенција најтврд е кремот број 3.“  

Знаете ли за тоа дека производи од различни земји имаат различен квалитет?

„Да, знам. Конкретно јас сум пробала и чоколади кои повеќе се разликуваа отколку ова што сега го пробав.“

„Јас не сум некој сладокусец за да можам да ви кажам со точност, меѓутоа, од она што пробав, сите три се слични, но би го преферирала второто. Имам впечаток дека е погуст, поквалитетен и повкусен. Ист бренд секако дека мора да има ист квалитет. Инаку тоа е дискриминација на пазарот, тоа е нелојална конкуренција.“

Никој од дегустаторите, кои не знаеја кој крем од каде е, не кажа дека најдобар впечаток му оставил производот купен во Македонија.

Нашето истражување покажа дека ни цената не може да се користи како оправдување за различниот квалитет на производите. Најголем дел од оние што ги споредувавме се со слична цена, а некои се дури и поскапи кај нас. На пример, познат чипс во Грција чини 2 евра и 19 центи или 135 денари, а во Македонија е 149 денари и покрај пониското ДДВ во државава. Во Солун чајот го купивме за евро и 15 центи или за 70 денари, а истиот кај нас е 118 денари. Чоколадото што го споредувавме, во Грција е едно евро и 9 центи или 67 денари, а во Македонија чини 69 денари.

„До сега се покажа дека самостојните земји и кога ќе се обидат да направат нешто, не успеваат. Едноставно, очигледно е дека постојат силни интереси ова да не биде актуелно прашање во земјите, односно владите во малите држави не се покажаа како успешни во менувањето на законите. Нам ни е полесно затоа што сме заедно повеќе држави па тоа може да се наметне како тема. Но, сметам дека ако ние во Европската унија го решиме овој проблем преку законите, ќе биде добра основа преку законски решенија да се сменат работите и во Македонија, Босна и Херцеговина и Србија,“ вели хрватската европратеничка Борзан.